‘100.000 moslims zijn bereid geweld te gebruiken’

Dat zei hoogleraar Ruud Koopmans afgelopen weekend in de Volkskrant

illustratie martien ter veen

De aanleiding

Onder moslims in Nederland is er een brede steun voor het aanvallen van doelen die de profeet beledigen. Dat zei Ruud Koopmans, hoogleraar migratie aan het onderzoeksinstituut WZB in Berlijn, afgelopen weekend in de Volkskrant.

Als voorbeeld noemde hij geweld tegen cartoonisten. Veel moslims vinden dat de slachtoffers van de aanval op de redactie van Charlie Hebdo het toch echt een beetje verdiend hadden, zei Koopmans. Uit eerder onderzoek is namelijk gebleken dat 11 procent van de moslims de islam met geweld zou verdedigen, betoogde Koopmans. Daarna zei de hoogleraar dat er één miljoen moslims in Nederland zijn en er dus honderdduizend moslims zijn die zeggen dat ze „onder bepaalde omstandigheden bereid [zijn] persoonlijk geweld te gebruiken voor mijn geloof”. Dat gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Het cijfer is gebaseerd op een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam uit 2010 over salafisme in Nederland, zei Koopmans in de Volkskrant. Het onderzoek, genaamd ‘Salafisme in Nederland: aard, omvang en dreiging’, is uitgevoerd door politicoloog Jean Tillie, antropoloog Ineke Roex en socioloog Sjef van Stiphout.

En, klopt het?

We nemen het onderzoek uit 2010 er even bij. 11 procent van de 799 moslims die de enquête invulden is het met de volgende stelling eens: ‘Er zijn situaties waarin het voor mij vanuit mijn religie acceptabel is dat ik geweld gebruik’.

Die 11 procent waar Koopmans het over heeft klopt dus, laten onderzoekers Ineke Roex en Sjef van Stiphout telefonisch weten. Het klopt ook dat die 11 procent daarmee bereid is om geweld te gebruiken in sommige situaties. Er staan ook teksten in de Koran die het gebruik van geweld in bepaalde situaties goedkeuren, legt Roex uit. En die 11 procent vindt dat ze dat mogen doen omdat het er staat.

Maar in het onderzoek werd respondenten gevraagd of ze bereid zijn vanuit hun geloof geweld te gebruiken en niet, zoals Koopmans stelt, voor hun geloof.

Is er een verschil? Ja, zeggen de onderzoekers. Uit hun stelling blijkt niet dat de ondervraagden ter verdediging van de islam geweld (terrorisme) goedkeuren. En dat suggereert Koopmans volgens hen wel. Terwijl, zeggen zij, het ook kan gaan over de legitimatie van geweld in de privésfeer.

En dus, zegt Sjef van Stiphout, één van de onderzoekers: de conclusie die Koopmans verbindt aan de cijfers, namelijk dat veel moslims terrorisme goedkeuren, waaronder de aanslagen op redactieleden van Charlie Hebdo, blijkt niet uit de studie. Op basis van ons onderzoek kan hij die stelling niet onderbouwen, zegt hij.

Koopmans is het niet met de onderzoekers eens. „Is het beter vanuit iemands religie dan voor iemands religie gedood te worden?” vraagt hij zich per e-mail af. Hij noemt dat „woordenspelerij”.

En dan nog iets: Koopmans zei dat er één miljoen moslims in Nederland wonen. Zo’n cijfer is vaak een schatting. Volgens de laatste CBS-cijfers uit 2013 is 5 procent van de Nederlandse bevolking islamitisch. Als we dat percentage toepassen op het huidige inwonertal (CBS telde gisteren 16.902.200 mensen), komen we uit op 845.110 moslims, geen één miljoen. 11 procent daarvan is 92.962 en geen 100.000.

Als we dit Koopmans voorleggen, zegt hij dat mensen in dit soort onderzoeken een sociaal wenselijk antwoord geven en dat het werkelijke aantal hoger kan liggen.

Conclusie

Hoogleraar Ruud Koopmans zei dat honderdduizend moslims bereid zijn geweld te gebruiken voor hun geloof. Hij baseerde zich op een onderzoek uit 2010. Koopmans en de onderzoekers blijken het niet eens te zijn over de interpretatie van die cijfers. Omdat je de vraag die in het onderzoek werd gesteld op verschillende manieren kunt interpreteren, beoordelen we de stelling als niet te checken.