Merkel vraagt wereld om de diplomatie een kans te geven

Merkel zegt het niet hardop, maar Kiev moet geduld hebben. De contouren van haar vredesplan tekenen zich af, maar wil Rusland wel een oplossing?

Hoewel nog geen details naar buiten zijn gekomen over de Duits-Franse voorstellen voor een oplossing van de Oekraïne-crisis, beginnen de contouren ervan langzamerhand wel zichtbaar te worden. Zo hebben bondskanselier Merkel en president Hollande er vrijdagavond in Moskou bij president Poetin op gestaan, melden Duitse kranten, dat Rusland de grens met Oekraïne afsluit: nu kunnen wapens en manschappen daar nog ongehinderd overheen gebracht worden. En op de veiligheidsconferentie in München herhaalde Merkel zaterdag nog eens wat haar onwrikbare overtuiging is: dat de basis van de Europese veiligheid en stabiliteit moet zijn dat grenzen gerespecteerd worden en landen zélf hun toekomst kunnen bepalen.

Maar de bondskanselier had in München ook een pijnlijke boodschap voor de Oekraïense regering en bevolking. Niet alleen sprak ze zich uit tegen levering van wapens aan het Oekraïense leger („Ik kan me geen situatie voorstellen waarin een betere bewapening van het Oekraïense leger ertoe zal leiden dat Poetin gelooft dat hij het conflict zal verliezen”). Maar ook herinnerde ze eraan dat ze is opgegroeid in de DDR, dat ze zeven jaar oud was toen de Muur werd gebouwd, en dat de Verenigde Staten toen ook niet hebben geprobeerd om de DDR-burgers met militaire middelen te bevrijden van de DDR-dictatuur. „Dat was een realistische inschatting”, aldus Merkel, en „dat realisme bestaat ook nu nog”.

Ze zei niet met zoveel woorden dat de Oekraïners nu op hun beurt maar ‘strategisch geduld’ moeten betrachten om de soevereiniteit van hun land hersteld te zien, maar het viel er wel uit af te leiden. In Parijs was Hollande duidelijker: de zelfverklaarde volksrepublieken van de separatisten zouden een grote zelfstandigheid binnen Oekraïne moeten krijgen. Volgens Hollande moet er ook een gedemilitariseerde zone van maar liefst 50 tot 70 kilometer langs de grens komen.

De komende dagen moet blijken of het diplomatieke initiatief van Merkel en Hollande slaagt of niet, zei haar minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier. De grote vraag is nog steeds of Rusland eigenlijk wel geïnteresseerd is in een diplomatieke oplossing, nu het militaire offensief van de pro-Russen zo voorspoedig verloopt.

Hoongelach voor Lavrov

In Moskou was president Poetin zijn gasten volgens de Duitse pers op geen enkele manier tegemoetgekomen. En in München zei zijn minister van Buitenlandse Zaken Lavrov weliswaar dat hij optimistisch was en dat Rusland voorstander is van terugtrekking van zware wapens uit het oosten van Oekraïne, maar tegelijk hield hij vast aan de lijn dat de hele crisis de schuld van het Westen is, dat in Kiev vorig jaar een staatsgreep in gang gezet zou hebben en dat Rusland geen enkele blaam treft voor de problemen.

Lavrov oogstte hoongelach van de zaal toen hij zei dat de annexatie van de Krim volkenrechtelijk voorbeeldig was verlopen, volgens het handvest van de Verenigde Naties. Anders dan bij de Duitse hereniging was er immers een referendum gehouden. „Territoriale integriteit en soevereiniteit moeten gerespecteerd worden”, aldus de Rus.

In Washington zal Merkel met Obama de levering van (defensieve) wapens aan Oekraïne bespreken, waar in München verschillende Amerikanen voor pleitten. Daarbij ging het er hard aan toe. John McCain, voorzitter van de Senaatscommissie voor de Strijdkrachten, verweet Merkel dat ze het soort politiek voert dat in de jaren dertig de opkomst van Hitler mogelijk heeft gemaakt.

Zijn collega Lindsey Graham, eveneens Republikein en mogelijk presidentskandidaat voor 2016, zei dat Merkel de Oekraïense bevolking in de steek liet en vroeg haar om zich vooral te herinneren hoeveel de Amerikanen voor Duitsland betekend hebben. En vanuit Washington deed via Twitter de voormalige onderminister van Buitenlandse Zaken Strobe Talbott, Democraat, ook nog een duit in het zakje: Merkel zegt dat er geen militaire oplossing is voor dit conflict, maar Poetin heeft er één – en die werkt.

Diplomatieker was de Amerikaanse vicepresident Biden, die in München apart sprak met Merkel en Porosjenko. In een toespraak zei Biden slechts dat Oekraïne „het recht moet hebben zichzelf te verdedigen” - maar hij sprak zich niet expliciet voor wapenleveranties uit. Duitse deelnemers aan de conferentie, nog verontwaardigd over de woorden van McCain en Graham, waren opgelucht, zoals een van hen zei, dat de vicepresident niet ook in de aanval ging tegen „de enige Europese leider die deze crisis kan oplossen”.