Gedateerd conflict tussen vader en zoon in ‘Beton’

Het hoogbejaarde echtpaar in Beton Foto: Ben van Duin

Een opstandige zoon van in de vijftig neemt het woord. Hij is op bezoek bij zijn bejaarde ouders in het tehuis, daar waar „ook de hardnekkigste vlam toch uitdooft”. Hij richt zich tot zijn vader, die „hardnekkigste vlam” die de dood in de ogen ziet. Deze ontluisterende vergelijking staat in Beton, het nieuwste toneelstuk van Rob de Graaf, uitgevoerd door het Arnhemse gezelschap Keesen&Co in de regie van Willibrord Keesen.

Hard en ongenadig is Beton, de titel suggereert het al. Dic van Duin en Monique Kuijpers als het echtpaar op leeftijd slijten hun dagen in buitensporig grote, helwitte meubels. De foeilelijke, gebloemde gordijnen zijn dicht. Niets van buiten dringt hier door. Dan komen de zoon, gespeeld door Joeri Vos, en de dochter, Ilke Paddenburg, binnen. Hun entree verandert alles. Vader en zoon hebben elkaar hun leven lang verbaal bevochten; de zoon is de drammerige idealist, vader de zelfvoldane kapitalist. De vader troont onverwoestbaar in zijn zetel, maar met kleine nerveuze gebaren laat Van Duin prachtig zien dat dood en wanhoop over het voorbije leven aan hem knagen. Joeri Vos draagt een wollige, grijze pruik die hem een soft aanzien geeft. Dat is een woord uit de jaren zeventig, ver weg, en dat is het conflict tussen deze vader en zoon ook: het is gedateerd. Zozeer dat het verbazing wekt.

Terug in de tijd is ook het hevig ingeleefde spel, van met name Monique Kuijpers als de moeder, gekleed in felblauw. Kuijpers zet een aandoenlijke vrouw neer met tics, haperende slissende stem, starre en marionetachtige bewegingen. Ze is bijna een karikatuur van een dementerende vrouw, zonder waardigheid. De zorg voor dit tweetal ligt in handen van Ike Paddenburg als de goedwillende dochter.

Deze „boze komedie over vaders en zonen” is veeleer een nietsontziende uitbeelding van ouderdom en hoe kinderen daarop reageren. De kale hardheid van De Graafs tekst dwingt óók bewondering af. Op geen enkele manier heeft hij ouderdom met teder, gevoelvol respect willen benaderen.

Dat de regie in overdadige speelstijl hierin meegaat, is een verkeerde keuze. Het is vooral Dic van Duin die groots is als de in het nauw gedreven vader. Met beheerst spel toont hij de tragedie van het ouder worden. Een blik naar binnen, een klein gebaar, een trillende stem.