Alles over Oost-Europa

Een schaduw valt over Oost-Europa. De huidige crisis in Oekraïne maakt niet alleen veel onschuldige slachtoffers in de regio maar beneemt daardoor ook een helder en eerlijk zicht op de gedeelde geschiedenis van grote verschrikkingen gedurende de twintigste eeuw. In de fog of war gaat de waarheid verloren, zo blijkt uit het jongste boek van slavist en journalist Laura Starink die al meer dan dertig jaar de ontwikkelingen in dit gebied nauwgezet volgt.

Haar boek is een curieuze maar ook zeer leesbare combinatie van reisimpressies, vraaggesprekken, historische beschouwingen en correspondentenjournalistiek. Het verhaal volgt twee thematische lijnen. Het oorspronkelijke idee was om na te gaan of in Oost-Europa na de val van het communisme met een frisse en onbevangen blik kon worden gekeken naar het eigen beladen oorlogsverleden. Maar dit onderzoek naar Geschichtsbewältigung werd ingehaald door de actualiteit toen afgelopen jaar het politieke geweld losbarstte in Oe- kraïne.

In een vierluik langs deze onheilsplaatsen leidt het onderzoek van Starink naar de verschillende opvattingen van een keur van mensen uit de vele bevolkingsgroepen die hier samenleven zoals Letten, joden, Polen, Tataren, Oekraïners en ‘grote broer’ de Rus. Van hen komen historici en veteranen, politici en priesters, dichters en soldaten, en anderen aan het woord. Wat zij te zeggen hebben, stemt niet gerust. Laura Starink maakt er geen geheim van hoe zij een paar jaar eerder deze zoektocht was begonnen in een hoopvolle verwachting die ten slotte uitmondde in een ‘tomeloze tristesse’.

Al het oud zeer dat Laura Starink in haar boek zo zorgvuldig heeft verzameld, alsook de recente polarisering daarvan, is dat nu allemaal te wijten aan die ‘grote broer’ in Moskou? De suggestie wordt gewekt en dat is misschien jammer gezien de rijke variatie in het geboden materiaal. Maar zij geeft wel mooi uitdrukking aan onze wanhoop over Rusland: ‘We worden het niet eens’.