Dure plicht

Het neerschieten van vlucht MH17 op 17 juli 2014 was al een nationale ramp – nu dreigt het ook nog eens nationaal trauma te worden. Wiens schuld is dat? Afgelopen donderdag deden de coalitiepartijen een opzichtige poging de kritische oppositie, in het bijzonder Pieter Omtzigt (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) een toontje lager te laten zingen. VVD-Kamerlid Ten Broeke probeerde het met het enorme gewicht van het onderzoek naar de ware toedracht: „Het is een onderzoek waarbij iedereen meekijkt. Dit vraagt iets van ons, parlementariërs. Terughoudendheid, maar ook de discipline om het vertrouwen dat we aan die onderzoekers hebben gegeven niet telkens weer in te trekken.”

Kun je je bij die argumentatie nog iets voorstellen, het was aan PvdA-Kamerlid Servaes om het pressiemiddel van de schaamtelozen in te zetten: morele chantage. Kritische vragen over de manier waarop de regering omgaat met de ramp, hij zei het echt, verergeren het leed van de nabestaanden. Kamerleden „hebben de heel dure plicht om uiterst zorgvuldig en met respect om te gaan met de nasleep van deze vreselijke ramp”. Een „duidelijk signaal” is dat de nabestaanden hebben aangegeven dat al het nieuws rondom MH17 „verwarrend is en extra pijn doet”.

Het is een schandalig argument. Vanaf de eerste dagen na de aanslag op de MH17 heeft deze regering zich intensief beziggehouden met leed van de nabestaanden, dat tot een nationale kwestie werd gemaakt: eerst een dag van nationale rouw, daarna nog eens een nationale herdenking. Maar de ramp was niet zomaar een ramp, het was een aanslag, een aanslag bovendien die plaatsvond middenin een geopolitieke brandhaard. Servaes misbruikt het persoonlijke leed van de slachtoffers om lastige vragen aan politici weg te parkeren.

Ik vat het even samen: volgens de VVD is het onderzoek van zo’n groot belang dat er tot ver in 2016, als de rapporten eindelijk klaar zijn, maar beter geen lastige vragen gesteld kunnen worden. Volgens de PvdA is het persoonlijk leed van de nabestaanden zo groot dat de oppositie beter haar mond kan houden.

De indruk wordt gewekt van een oppositie die goedkoop bezig is, gemakkelijk wil scoren over de rug van de slachtoffers, het eigen ego vóór het algemeen belang plaatst. Zo stelt Nederlandse bestuurlijke klasse zich de samenleving graag voor: een eiland van bestuurlijke rust en bedachtzaamheid, waar men er met elkaar snel uit is, helaas omringd door een kolkende massa van volkssentiment, waardoor een paar overijverige Kamerleden en mediafiguren worden aangespoord zich op te werpen als volkstribunen. Echt heel spijtig.

Die karikatuur vindt gretig aftrek, ook in de media. De tomeloze energie van „oppositiehengst” Omtzigt wordt steeds vaker als licht verdacht neergezet. De website van de Volkskrant deze week: ‘Soms lijkt het wel alsof het kabinet zelf heeft besloten vlucht MH17 te laten neerstorten (…) Voor een Kamerlid als Pieter Omtzigt is het zijn roeping: de regering controleren, nu, onmiddellijk, vierentwintig uur per dag en zelfs op zondagavond.’ Fanatiek, spervuur, stortvloed – dat zijn de woorden die hem en Sjoerdsma inmiddels aankleven. Gedreven, zeker, maar ook een beetje onevenwichtig.

Kamerleden die echt oppositie voeren, je zou je er ongemakkelijk van gaan voelen.

Maar de vragen van Omtzigt en Sjoerdsma zijn anders van aard dan het aanhoudende Kamer-cabaret van een Martin Bosma (PVV), om maar iemand te noemen. Zo voortvarend als het kabinet was toen het ging om de rouw der natie, zo sloom en zelfgenoegzaam gaat men om met de politieke gevolgen van de aanslag. Dat er onderzoeken plaatsvinden die nog heel erg lang gaan duren is geen reden om een moratorium af te kondigen op kritische vragen.

Bovendien: de steeds pijnlijker wordende vragen over wat er aan de ramp vooraf ging – waarom signalen dat het luchtruim boven Oost-Oekraïne niet veilig was niet gecommuniceerd werden aan de politicus die het direct aanging, staatssecretaris Mansveld – hebben met de zoektocht naar de schuldigen van de aanslag weinig te maken. Het gaat hier om eventuele nalatigheid vooraf. Daar is geen terughoudendheid bij nodig, lijkt me. Integendeel.

De onverkwikkelijke manier waarop de regeringspartijen nu proberen de kritiek in een bedenkelijk daglicht te stellen, heeft een averechts effect. Je gaat juist vermoeden dat er wel degelijk iets wordt weggemoffeld.

Daarover helderheid krijgen, dat is pas een dure plicht.