Voor de lente komt

Een bloeiende winter jasmijn geeft de indruk dat het ergste voorbij is. Kleurige, geurige heesters verjagen de somberte in de wintertuin.

Somber niet als de winter verre van je favoriete seizoen is. Er bestaan talloze uitbundige winterbloeiers die de grauwe tuintinten op hartverheffende wijze aanvullen. Natuurlijk, sneeuwklokjes en aconieten vertonen zich al, maar winterbloeiende heesters bieden kleur en fleur op ooghoogte. Teer witgroen! Zonnig roze! Felgeel! En dat al lang voor de lente komt.

Bij ons thuis liepen we op winterdagen niet alleen de tuin in, maar hielden ons ook op aan de achterkant van de schuur. Daar, op het zonnige zuiden, woonde de naaktbloeiende jasmijn. Een feest van heldergele bloemen. Of het nu sneeuwde, vroor of woei, de jasmijn bloeide, en dan wist je, het ergste hebben we gehad. Als je van narcissen en tulpen nog maar een punt ziet, kun je je al laven aan een baaierd van bloeiende heesters, zoals die naakt- of winterbloeiende jasmijn, maar ook aan kamperfoelie, viburnum en allerlei hazelaars.

Prettige bijkomstigheid: de meeste geuren heerlijk: zodra deze struiken enige zonnewarmte opvangen zenden ze citrusfrisse tot honingzoete aroma’s uit. En winterbloeiers zijn vaste planten: elk jaar opnieuw pronken ze met hun overrompelende schoonheid, en ze blijken doorgaans reuze gemakkelijk in de omgang. Ook op balkons zijn ze het proberen waard, mits je een kleine variant neemt, gepoot in een grote kuip met prima aarde en een dikke laag grind of lavakorrels onderin. Houd ze vooral uit snijdende winden. Of neem van nature kleine heesters, die net zo mooi kunnen zijn als hun grotere broers of zussen. Omring ze vooral met bolletjes of ander vroeg spul (zie Combinaties) voor nog meer kleur, fleur en geur. Een kleine selectie:

Winter- of naaktbloeiende jasmijn

Al in december en januari bloeit de Jasminum nudiflorum. Bind de neerneigende takken gerust op, bijvoorbeeld tegen een lelijke muur of schutting, die hij mooi verbloemt. Of leid hem door een stevige (later bloeiende) struik of kleine boom. Deze jasmijn breekt zoals het gros van de winterbloeiende heesters eerst uit in bloemen, daarna komt pas het blad.

Hazelaar, schijnhazelaar en toverhazelaar

De vroege, gewone hazelaar (corylus), veel aangeplant in parken, staat ook erg mooi in kleine boomgaarden of borders met enige ruimte. Hazelaars houden het midden tussen een forse struik en een kleine boom en bieden in het najaar noten én prachtig verkleurend blad. Zodra de zachte bloempegeltjes, oftewel ‘snottebellen’, opengaan worden ze bezocht door hommels en bijen vanwege hun topkwaliteit stuifmeel. Nog een favoriete vroege bloeier is de schijnhazelaar (Corylopsis pauciflora), in maart beladen met hopbel-achtige bloemen, groengeel en opwekkend fris ruikend. Sterk gevuld en circa 1,5 meter hoog en breed is dit een prima borderplant, ook vanwege dat simpele, maar mooie, ovale blad.

De toverhazelaar (hamamelis) verdient zijn naam ten volle. Het exemplaar in mijn tuin verandert als bij toverslag een complete border in een weken durend, stralend feest. Zijn boterbloemgele bloemetjes groeien als plukjes saffraan aan nog kale takken. Licht beschaduwd maar vol in het zicht verspreidt hij een friszoete geur. Eén snuif betovert mijn dag.

Van hamamelis bestaan variëteiten in allerlei geeltinten, van narcis- tot paardenbloemgeel, naast soorten met schitterende kleurnuances van kaneel tot gloeiend brons, en van pront oranje tot karmozijnrood. De laatst bloeiende zijn de frisgele ‘Sunburst’ (februari) en ‘Westerstede’ (maart).

Winterbloeiende viburnum en kamperfoelie

Een verjaardagscadeau was het, Viburnum bodnantense ‘Dawn’. Op een goedgemikte plek, vlak naast de keukendeur, showt hij vanaf februari zijn bleekroze, buisvormige bloemtrosjes, ongelooflijk lekker geurend. Het voordeel van deze Viburnum is dat hij niet massief oogt, je kunt door hem heen kijken. Ook wordt hij niet hoger dan 2,50 meter en blijft hij met 1 meter breedte prachtig slank.

Winterbloeiende kamperfoelie (Lonicera fragrantissima) biedt geur van december tot maart. Met zijn afhangende takken oogt hij ’s zomers een tikje sloom, maar dat verhelp je door hem iets weg te moffelen achter hoge zomerbloeiers. Maar zorg dat je hem ’s winters kunt ruiken.

Combinaties

Al deze heesters laten zich goed combineren met bolgewassen en vroegbloeiende lage planten; poot die om de voet heen. Denk behalve aan sneeuwklokjes en aconieten ook eens aan de vroegste krokussen, paars/lila longkruid (pulmonaria), kievitsbloem (Fritillaria meleagris, voor vochtige tuindelen) en vogeltje-op-de-kruk, oftewel de vingerhelmbloem (Corydalis solida): heel ijl, met trosjes lila bloemen en fijn ingesneden blad. Of neem steviger jongens als Skimmia japonica (doorgaans maximaal 80 centimeter hoog, of kies de fraaie, rozerode Skimmia ‘Wanto’, die blijft steken op 50 centimeter), de in vele kleuren voorkomende muurbloem (Erysimum cheiri), en winterheide; die heb je in wit, donkerrood en paars. Van deze soorten geuren met name sneeuwklokjes, vingerhelmbloem, skimmia en muurbloem,van heel subtiel tot ronduit sensueel.

Wil je zo’n buitenparfum ook binnen hebben, knip dan van elke winter- of lentebloeier een takje af en zet ze in een sierlijk vaasje. Ah, daar zwieren de aanlokkelijke aroma’s al door de warme kamer...