Twijfel in een traditioneel bastion van westerse zelfverzekerdheid

Zelfs de generaal, van nature geen bedeesd type, klonk enigszins aangeslagen. „Waar we mee geconfronteerd worden”, zei de hoogste militair van de NAVO, „is de kracht en de snelheid van de leugen.” En daar kan je weinig tegen beginnen met je straaljagers en je tanks. Generaal Breedlove doelde op de Russische propaganda over de oorlog in Oekraïne, en hij moest erkennen: daar heeft de NAVO geen goed antwoord op.

Breedlove sprak vrijdag in München een zaal vol prominente politici, militairen en buitenlandexperts toe, op de jaarlijkse Munich Security Conference. Al meer dan een halve eeuw is die bijeenkomst een toonbeeld van westerse zelfverzekerdheid - tijdens de Koude Oorlog was het een onderonsje van NAVO-landen, later werden ook vertegenwoordigers uit Rusland uitgenodigd. In 2007 kwam president Poetin naar München, en in een felle toespraak verweet hij Amerika een bedreiging voor de wereldvrede te zijn, vooral vanwege de Irak-oorlog. „Dit is maar een conferentie”, had hij in z’n inleiding gezegd. „Daarom kan ik zeggen wat ik écht denk.” Het leidde tot geschokte reacties, maar niet tot veel zelfonderzoek bij de westerse deelnemers.

In 2015 zijn het niet de woorden, maar de daden van president Poetin die de gesprekken hier domineren. En van zelfverzekerdheid is weinig te merken. Eerder twijfel.

Hoe moet en kan het Westen op de crisis in Oekraïne reageren?„Wat gebeurt er allemaal?” riep de Franse veiligheidsexpert François Heisbourg uit. „In minder dan een jaar tijd zijn we van groene mannetjes op de Krim naar een een situatie gegaan waarin partijen elkaar bestoken met zware artillerie.”

Op de driedaagse conferentie, die vrijdagmiddag van start ging, wierpen veel deelnemers regelmatig steelse blikken op hun telefoon om te zien of er al nieuws uit Moskou was, waar de Franse president Hollande en de Duitse kanselier Merkel probeerden te onderhandelen met president Poetin. „Zelfs als er een oplossing voor Oekraïne komt”, zei de Noorse minister van Defensie Ine Eriksen Søreide, „zullen we nog voor lange tijd te maken hebben met een heel ander Rusland dan we gewend waren”. Staan we op de drempel van een nieuw tijdperk? Minister Koenders van Buitenlandse Zaken relativeert dat enigszins, maar hij erkent: „Er is een nieuwe veiligheidssituatie in Europa ontstaan.”