Levend en in nanopak onder de microscoop

Foto`s PRSB

Een elektronenmicroscoop kan schitterende plaatjes maken, bijvoorbeeld van insekten of bacteriën. Een nadeel is dat levende wezens zo'n fotosessie zelden overleven: ze moeten poseren in vacuüm, anders komen de elektronen die de rol van licht spelen, niet ver. Japanse onderzoekers hebben nu een coating uitgevonden die het onderwerp in leven houdt – eventjes. Het is ze zelfs gelukt elektronenmicroscopische video’s te maken. Een verslag verscheen in Proceedings of the Royal Society B.

Een elektronenmicroscoop maakt gebruik van het feit dat elektronen zich kunnen voordoen als golven, te vergelijken met lichtgolven. Omdat de ‘golflengte’ van een elektron korter is dan die van licht kan een elektronenmicroscoop kleinere details laten zien: tot een nanometer, een miljoenste mm. 200.000 keer vergroten is haalbaar. Niet alleen is een vacuüm nodig, ook moeten objecten van tevoren gecontroleerd gedroogd zijn, anders ontwijkt het vocht zeer snel in het vacuüm en bederft het de structuur. Dat betekent dat beestjes voor de opname dood moeten.

De Japanners noemen hun uitvinding NanoSuit, een soort beschermend pak. Ze gebruiken een vloeistof genaamd Tween 20 of Polysorbaat 20 die ook wordt gebruikt als additief in voedingsmiddelen. Een beest dat hierin wordt gedoopt krijgt een beschermende coating van ongeveer 100 nanometer dik (een 10.000ste mm), die water vasthoudt. De coating blijkt transparant te zijn voor de elektronen dus het beeld blijft scherp. Volgens Takahiko Harayama, een van de auteurs, hebben insekten genoeg lucht in hun systeem om nog een uur te leven en te bewegen, ook al kunnen ze niet meer ademen. Bij het artikel verscheen online een elektronenmicroscopische video van een bewegend Bruinrood Leliehaantje, een rode kever.

De onderzoekers zeggen ook goede resultaten te hebben met levende cellen in een NanoSuit. Een publicatie hierover zit nog in de pijplijn van de peer review.