Geen doorbraak in Kremlin

Een bezoek van Hollande en Merkel aan Poetin leverde vrijdag alleen de afspraak op door te praten over Oekraïne.

De Duitse bondskanselier Merkel ende Franse president Hollande praatten vrijdag met de Russische leider Poetin in Moskou over de oorlog in Oekraïne. Zondag zullen ze telefonisch verder spreken. Foto Reuters

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Francois Hollande hebben vrijdag het Kremlin in Moskou verlaten zonder dat ze er in waren geslaagd grote doorbraken te forceren in de Oekraïnecrisis.

Na vijf uur praten en een diner met de Russische president Poetin werden de drie leiders het er slechts over eens, zei een woordvoerder van het Kremlin, om zondag telefonisch verder te spreken over een mogelijk document voor een staakt-het-vuren in het oosten van Oekraïne. Daar zijn pro-Russische rebellen slaags met het Oekraïense regeringsleger. Het dodental is daar de laatste weken snel opgelopen.

De woordvoerder sprak van „constructieve besprekingen”, maar verstrekte geen bijzonderheden.

De ambities van Merkel en Hollande bij het vredesberaad gisteravond in Moskou waren aanmerkelijk hoger geweest. Merkel en hijzelf mikten niet slechts op een wapenstilstand in het oosten van Oekraïne, zei Hollande voor hij op het vliegtuig naar Moskou stapte maar op een omvattend akkoord. Ook Merkel verhulde niet dat het haar om grote zaken was te doen. De kanselier zei dat Hollande en zij niet zomaar neutrale waarnemers waren maar niets minder dan de Europese belangen vertegenwoordigden. „Die belangen zijn vrede, het handhaven van de vreedzame orde”, verklaarde ze.

Feit is dat Duitsland en Frankrijk niet eerder samen op zo’n hoog politiek niveau in de Oekraïnecrisis hebben geïntervenieerd. Hun plotselinge bezoek aan Kiev donderdag en aan Moskou een etmaal later markeert een nieuwe fase in de Europese diplomatie. Het is ook een lakmoesproef voor wat de Frans-Duitse as nog in Europa vermag.

Hoog gespannen waren de verwachtingen desondanks niet. Wat Europa tot dusver ook probeerde, vrede kwam er niet. De EU-sancties tegen Rusland, de gesprekken in Minsk onder leiding van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) die in september in een voorlopig akkoord uitmondden, de Frans-Duits-Russisch-Oekraïense ministersgesprekken en de vele telefoontjes van Merkel met Poetin – niets werkte uiteindelijk.

Een lichtpunt was echter dat rond de Oost-Oekraïense plaats Debaltseve, waar de laatste dagen fel was gevochten en veel Oekraïense militairen door pro-Russische separatisten zijn omsingeld, de wapens vrijdag zwegen omdat de rebellen en het Oekraïense regeringsleger lokaal een tijdelijk staakt-het-vuren waren overeengekomen, mogelijk onder druk van Moskou. Met bussen werden enige burgers uit hun benarde positie in het stadje geëvacueerd. Aanvankelijk was sprake van een duizendtal geëvacueerden maar later repte een woordvoerder van de opstandelingen slechts van vijftig burgers die het strijdtoneel zouden hebben kunnen verlaten.

Merkel en Hollande lieten voor ze door de poorten van het Kremlin naar binnen verdwenen niets los over het vredesplan, dat ze donderdagavond tijdens een ook vijf uur durend beraad in Kiev samen met de Oekraïense president Petro Porosjenko hadden uitgedokterd. Meest omstreden deel van een nieuw akkoord is naar wordt aangenomen de nieuwe bestandslijn.

De Amerikaanse vicepresident Joe Biden wees er intussen in Brussel op dat zelfs als er een nieuwe overeenkomst zou worden bereikt met Poetin die van betrekkelijke waarde zou zijn. „Poetin blijft oproepen tot nieuwe vredesplannen terwijl zijn troepen door het Oekraïense land rollen en hij elke overeenkomst volkomen negeert die zijn land in het verleden heeft getekend en die hij heeft getekend.”

Vooral in de VS zwelt de roep om wapenleveranties aan de verzwakte Oekraïense strijdkrachten intussen verder aan. Iets waarvoor noch Merkel, noch Hollande voelt, omdat beide leiders vrezen dat dat slechts tot een escalatie in het geweld zal leiden. De vooraanstaande Republikeinse senator John McCain beschuldigde Merkel in een interview op de Duitse televisie van appeasement: het beleid van steeds maar meer concessies aan Hitler-Duitsland waarmee de Britten de Fransen in de jaren ’30 de vrede in Europa probeerden te redden. „Ik wil de bondskanselier vragen: hoeveel mensen moeten er nog sterven in Oekraïne?”

Ook in Duitsland gaan stemmen op Westerse wapenleveranties aan Oekraïne niet langer te schuwen, nu Moskou steeds meer en zwaardere wapens aan de rebellen ter beschikking stelt. „Hoe kan men de Oekraïners uitleggen dat men hun geen defensieve wapens kan leveren omdat die tot een escalatie zouden bijdragen, terwijl de separatisten van steeds maar nieuwe wapens worden voorzien”, vroegen Wolfgang Ischinger en Tobias Bunde zich af in een ingezonden stuk op de website van de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Ischinger is dit weekeinde voorzitter van de grote internationale Veiligheidsconferentie in München. Oekraïne is daar het hoofdthema.

M.m.v. Mark Beunderman