Erg veel woorden, geen daden

Feyenoord heeft grote problemen met de verbouwing van het stadion. Binnenkort beslist de club of het doorgaat met het plan.

De grasmat in de Kuip wordt onder scherp toezicht aangelegd Foto’s Spaarnestad

De oude Kuip danst en trilt deze miezerige novemberavond. De betonnen tribunes schudden, tv-camera’s deinen mee, de staalconstructie piept en kraakt. Feyenoord knokt zich in de Europa League naar een knappe zege op titelverdediger Sevilla. Een magische voetbalavond waar het legioen er de afgelopen tien jaar zo weinig van had. „Komen wij uit Rotterdam? Ken je dat niet horen dan!” klinkt massaal door het oerstadion van Europa.

De geliefde Kuip, zonder twijfel het mooiste stadion van Nederland. Daar zijn ze het zelfs in Amsterdam over eens. Maar het monumentale bouwwerk uit 1937 heeft het moeilijk. Vergelijk het met een bijna tachtigjarige man die een nieuwe heup en knie nodig heeft – en eigenlijk moet dat schoudergewricht ook nodig worden vervangen. Geen harttransplantatie graag, want de ziel van ’t stadion moet hetzelfde blijven, vinden Feyenoord-fans.

De Kuip staat aan de vooravond van een grondige verbouwing. Het stadion is niet meer van deze tijd, zo klinkt het. In de rust is het dringen bij de toiletten en horecapunten. Het is óf plassen, óf een broodje kroket halen – allebei is vrijwel onmogelijk in het kwartiertje pauze. En de club loopt inkomsten mis doordat er te weinig businessplaatsen en ontvangstruimtes zijn voor alle zakelijke relaties. Het langdurige onderhoud is de afgelopen tien jaar verwaarloosd, in afwachting van de nieuwe plannen.

De overdekte Arena heeft de open Kuip qua comfort ingehaald. Voor duels van Oranje kiest de voetbalbond het Amsterdamse stadion boven ‘Stadion Feijenoord’. En de tijd dat de Rolling Stones of U2 de voetbaltempel platspelen is voorbij. Ongeschikt, vinden concertorganisatoren.

Het is meer dan alleen een discussie over een stadion. De toekomst van De Kuip is essentieel voor de toekomst van de club. Feyenoord wil de begroting (nu zo’n 49 miljoen euro) met een vernieuwd stadion opkrikken. Dat moet gebeuren door een grotere stadioncapaciteit – meer kaartverkoop en seizoenkaarthouders – en meer inkomsten uit businessplaatsen. Zo hoopt de club op termijn de slag met Ajax (begroting van 65 miljoen euro) en PSV (60 miljoen) te winnen. De volksclub hunkert naar succes, de laatste landstitel stamt uit 1999.

Wat te doen met de vooroorlogse Kuip? De voorgeschiedenis is lang en complex. Al ruim tien jaar zijn er discussies, plannen, onderzoeken, vergaderingen en commissies. Meer woorden dan daden. Zo doortastend als Rotterdam is geweest met het nieuwe Centraal Station en de Markthal – zo tergend langzaam verloopt het proces rond de Kuip.

Vanaf 2004 worden diverse renovatieplannen ingediend. Maar ze zijn één voor één onuitvoerbaar. Dan maar een geheel nieuw stadion, is het idee. De plannen zijn groots, een hypermodern stadion moet de club vooruit helpen. Maar in de zomer van 2013 gaat er een rode streep door. De Rotterdamse gemeenteraad vindt het te riskant om garant te staan voor een lening van 165 miljoen euro.

Een adempauze volgt. Er worden drie verkenners aangesteld om te kijken wat de beste optie is. Toch maar ingrijpend verbouwen, is de conclusie. Mede ingegeven door het oplevende Kuip-sentiment: fans willen niets liever dan hun oude stalen kolos aan de Maas behouden. Na een nek-aan-nekrace met stichting Red de Kuip wint het plan van bouwbedrijf BAM.

Dat was mei vorig jaar. Nu is het begin 2015 en klinkt er nog steeds geen ‘bouwherrie’ in de Kuip. Het zijn getergde woorden in de nieuwjaarsspeech van algemeen directeur Eric Gudde van Feyenoord. „Het is een slepende en uitputtende kwestie waarvan de uitkomst nog altijd ongewis is”, zegt Gudde.

Wat is er aan de hand? Het BAM-plan is creatief, dat is zeker. Om het huidige stadion wordt eigenlijk een nieuw stadion gebouwd – een soort schil eromheen. Alleen de oude tribunes blijven staan, waarvan de tweede ring wordt verlengd. In de nieuwe schil wordt veel ruimte gecreëerd voor horeca en ontvangstruimtes voor sponsors – lang wachten op je biertje is voorbij. Het oude dak gaat eraf en er komt een nieuw lichtdoorlatend membraandak, dat dicht kan. Zo moet het stadion weer evenementen en concerten trekken.

Het is een megaproject. Dagelijks werkt er bij BAM een ontwerpteam van vijf tot twintig man aan de klus. Ook zij weten: een oud stadion grondig verbouwen is veel moeilijker dan een nieuw stadion vanaf de eerste steen opbouwen.

Dat blijkt. De start in mei valt ongelukkig: de zomervakantie is een stoorzender, het ontwerpteam is pas in augustus op volle sterkte. Half november komt BAM met de doorberekende plannen. Een forse tegenvaller: de bouw gaat geen 200 miljoen euro kosten zoals de bedoeling is, maar 245 miljoen. Er is veel meer staal nodig voor de nieuwe schil om het stadion heen: zo’n 5.000 ton in plaats van ruim 3.000. En het stadion wordt 63 meter hoog, een groot verschil met de huidige 23 meter. Het plan is onacceptabel: te massaal, te hoog, te zwaar, te moeilijk en te duur.

Het bouwbedrijf moet terug naar de tekentafel. BAM voelt de druk van de buitenwacht. Er is een half jaar verloren gegaan. Het Kuipdossier is een emotionele in Rotterdam, iedereen met een Feyenoordhart heeft een mening over ‘zijn’ Kuip.

In de najaarsdagen rond Feyenoord- Sevilla maakt het ontwerpteam van BAM overuren in het ‘taskforcecentrum’ voor de Kuip, in hun kantoor in Bunnik, onder Utrecht. Op piekmomenten werken veertig man aan het project. Er worden avonden doorgetrokken, pizzakoeriers racen regelmatig naar het kantoor.

Half december komt BAM met een lichtere en eenvoudiger constructie, die wel rond de gewenste 200 miljoen euro uitkomt. En hij is minder hoog: 46 meter. Ook worden de pylonen waar de staalstructuur rond het stadion op rust, rechtgezet in plaats van schuin. Zo is de krachtverdeling gunstiger en het stadion helt minder over. Achteraf denken ze nu bij BAM: hadden we het maar gelijk zo gedaan. Tegelijkertijd zeggen ze: dit hoort bij het ontwerpproces.

Feyenoord twijfelt even of ze door moeten gaan met het nieuwe plan. De samenwerking hangt aan een draadje. Feyenoord ziet genoeg perspectief, maar het stadion wordt bescheidener. Zo is de totale vloeroppervlakte minder: ze gaan van 80.000 vierkante meter naar 60.000. Het aantal businessunits wordt in de plannen teruggebracht van 88 naar 60 (nu zijn het er 40). De vraag is of de exploitatie van het stadion daarmee wel dekkend is.

Het wordt de bouwer niet makkelijk gemaakt. De ‘Feyenoord-familie’ – de profclub, Sportclub Feyenoord en Stadion Feijenoord – heeft intern veel discussie wat het precies wil. Wel of geen wifi in het hele stadion? Kostbare elektrische verwarming bij de businessplaatsen? Ledverlichting op de gevel? Moet het stadion verduisterd kunnen worden (de blackbox) om sfeer te kunnen creëren bij evenementen? Over deze punten moet nog steeds een besluit worden genomen.

Sinds kort is na veel moddergooien binnen de Feyenoord-familie wel duidelijkheid gekomen over de capaciteit: er wordt aangestuurd op 64.000 zitplaatsen en 6.000 staanplaatsen. De vernieuwde Kuip moet minimaal dertig jaar meegaan.

Wat het lastig maakt is dat bij de bouwvoorbereiding de omgekeerde weg is gevolgd, zegt Gudde. „Normaal is dat je eerst het programma van eisen maakt, van daaruit kan je doorwerken. Nu is er gekozen voor: BAM lijkt het beste idee te hebben, toen pas is het programma van eisen eronder gelegd. Dan zeggen wij: die kleedkamer moet zo zijn. En die businessunit moet daar, dan verkopen wij het beter.”

Een omgekeerd proces dat tijd vreet. De opening is al verschoven van 2018 naar de zomer van 2019. Feyenoord ontving pas twee weken geleden genoeg gedetailleerde gegevens van BAM om de plannen door te rekenen – zoals de exploitatie en financiering. Begin maart wordt besloten of het BAM-plan doorgaat, en of wordt overgegaan van het schetsontwerp naar een voorlopig ontwerp. De kans dat het doorgaat wordt geschat op fiftyfifty.

Een plan-B? Dat is er niet. Een betrokkene: „Soms is het tenenkrommend als je het allemaal volgt.”