Bataljon Vostok luistert naar niemand

Fotograaf Pierre Crom reist door de gevechtszones in Oekraïne. „Waarom schrijf je niet over homoseksuelen?”

Ravage na inslag bij appartementengebouw in Donetsk. Foto Pierre Crom

Donetsk, 4 februari

Artillerievuur treft een woonwijk. Het komt uit de richting van Oekraïense posities. Bij een ziekenhuis komen granaten neer. Een slachtoffer ligt op zijn rug onder een deken. Medewerkers van het lijkenhuis tillen het lichaam met een zeil in een legergroen busje. We vertrekken plankgas, granaten vallen opnieuw vlakbij. Verderop is een auto getroffen. Er zat een vrouw in. Je ziet het aan de verbrande resten op de achterbank. Ze kwam vast terug van de markt, er liggen boodschappen op de weg. De dikke laag bloed op het asfalt is van de bestuurder, die ligt zwaargewond in een ziekenhuis.

Grabovo, 5 februari

Het wit van bevroren plassen contrasteert met het zwart van de ‘burnsite’ in Grabovo. Borden geplaatst door de Nederlandse missie geven aan dat het veld afgesloten is. In de verte woedt de slag om Debaltseve. Knuffels en bloemen die dorpsbewoners afgelopen zomer hebben gebracht, liggen chaotisch aan de rand van het veld. Een stuk metaal van het vliegtuig zit vast in het ijs van een bevroren plas. De overgebleven vliegtuigresten zijn opgehaald en hebben plaats gemaakt voor lege bier- en wodkaflessen.

Mijnwerker Nikolai, 48, heeft gehol pen met het opruimen. Hij is werkloos. „Een buitenlandse vrouw met een MH17 Recovery Mission vest aan heeft mij een beloning gegeven. Door de ruime vergoeding, mijn spaargeld en de humanitaire hulp aangeboden door de burgemeester kan ik de oorlog doorkomen.”

Intussen arriveert burgemeester Vladimir Berezhny van Grabovo met pakketten van het World Food Programme uit Tsjechië en voedselpakketten, gedoneerd door de schatrijke Oekraïense zakenman uit Donetsk Rinat Achmetov.

Nikishyne, 5 februari

We ontmoeten per toeval de pro-Russische rebel Tonia, oorlogsnaam Panda, bij een winkel vlakbij Grabovo. Zij neemt ons samen met haar rebellenvrienden mee naar het spookstadje Nikishyne, op de frontlinie. Het dorp is door artillerievuur totaal verwoest. Van de bijna 1.000 inwoners zijn er tien overgebleven. Vandaag is het de hele dag rustig geweest en de stemming is vrolijk. We lopen door de hoofdstraat als granaten over onze hoofden beginnen te vliegen met een fluitend geluid. De tijd tussen de ontploffingen wordt korter, de afstand ook, 200, 150, 100 meter. Panda en haar rebellengroep houden zich schuil. Wij houden het voor gezien en vertrekken plankgas.

Donetsk, 6 februari

Het plan was om naar Uglegorsk te gaan, op de frontlinie niet ver van het slagveld Debaltseve. De stad is in handen gevallen van pro-Russische rebellen. Een jonge pro-Russische rebel bij een van de laatste wegblokkades houdt ons tegen. Ondanks onze officiële accreditaties verwijst hij ons naar een onbekende persvoorlichter uit Donetsk. Bellen met zijn commandant helpt ook niet, er is vanaf vanochtend een nieuwe accreditatie nodig om voorbij zijn wegblokkades te komen. Wij bellen met de persvoorlichter. Hij wacht ons op in Donetsk. De Rus lijkt sprekend op Lenin en ontvangt ons in een lege kamer op een voormalige Oekraïense kazerne, nu basis van het pro-Russische bataljon Vostok. Een tafel en een bed: hij zit op de tafel, wij op het bed.

Mijn Russische collega heeft er alle vertrouwen in dat we de documenten krijgen en vraagt om praktische informatie om ons werk mogelijk te maken. De antwoorden van de persvoorlichter zijn filosofisch en poëtisch. Waarom willen we berichten over het conflict in Donbas en niet over homoseksuelen in Europa, vraagt hij. Andrey gaat een uur lang in debat, zonder succes. De accreditaties worden geweigerd, wij vertrekken.

Olga ontvangt ons bij het officiële perscentrum van de Donetsk People’s Republic. Ze zegt „Jullie mogen overal in de Donetsk-regio werken met onze accreditatie. Bataljon Vostok luistert niet naar onze instructies, naar niemand. Zij doen waar zij zin in hebben, tegen de afspraken in”. Olga geeft ons een nieuwe formulier om in te vullen, voor een tweede officieel accreditatie, die vanaf volgende week zal worden vereist.

Haar kantoor in sovjetstijl oogt georganiseerd. Op de achtergrond klinkt het geluid van onophoudelijk artillerievuur.