Straks eet ook Vietnam Hollandse appels

De Russische markt is door het boycot weggevallen. Waar moet het fruit heen?

Illustratie Pepijn Barnard

Eind vorig jaar stond Bert Wilschut in een luxe hotel in Beijing een presentatie te geven over de Nederlandse peer. De ‘productmanager hardfruit’ van veilinghuis The Greenery vertelde aan tientallen Chinese handelaren over de zoet aromatische smaak van de Conference-peer en de rode blos van de Sweet Sensation-peer. Met die bijeenkomst, de „pear release”, werd het officiële startsein gegeven voor de perenexport van Nederland naar China, een markt die na jarenlange onderhandelingen tussen beide landen in november definitief werd opgebroken. Sindsdien is er 300 ton aan Nederlandse peren richting China verscheept.

De groente- en fruitsector heeft het zwaar. Hoewel er vorig jaar 3,15 miljard kilo verse groente en fruit van Nederlandse bodem werd geëxporteerd – een record – blijkt uit de eerste ramingen dat de totale exportwaarde met 4 procent is afgenomen. Veel volume dus, maar voor een veel lagere prijs.

De opengebroken markt voor peren in China is een begin, maar lang niet genoeg om het wegvallen van de Russische markt te compenseren. Daar verkochten Nederlandse handelaren jaarlijks 50.000 ton peren, die door de importstop die Rusland in augustus instelde elders verkocht moeten worden. Wilschut: „Om het product in China echt breed op de markt te zetten heb je zeker nog drie jaar nodig. Dit geeft dus moed voor de lange termijn, niet voor de korte termijn.”

De Russische boycot is een van de makkelijk aanwijsbare oorzaken van de problemen in de groente- en fruitsector. Sinds augustus worden vlees, zuivel, vis, groenten en fruit uit de EU-landen bij de grens geweigerd. De export van de goederen richting Rusland is vrijwel stil komen te liggen, zo maakte het CBS gisteren bekend. Terwijl er in de periode augustus-november 2013 nog voor 200 miljoen werd uitgevoerd, lag deze exportwaarde in dezelfde periode vorig jaar op 28 miljoen. Alleen goederen die Nederland invoert en weer uitvoert (wederinvoer) komen de Russische grens over. En zelfs die goederen lopen het risico dat ze bij een klein foutje in het vele benodigde papierwerk de grens niet overkomen. Daardoor zijn veel handelaren helemaal gestopt met de uitvoer naar Rusland.

Markt is altijd grillig

Dus lijkt het zoeken naar nieuwe afzetmarkten voor de handelaren op Fruit Logistica urgenter dan ooit. Op de jaarlijkse groenten- en fruitbeurs in Berlijn staan tot en met vandaag 2.750 bedrijven uit 83 landen, waarmee het de grootste beurs is in zijn soort. Maar wie je ook spreekt in de gigantische hallen van de Messe Berlin, een half jaar na de boycot heerst er een soort berusting. De handel in groenten en fruit vindt plaats op een grillige markt, waarbij vraag en aanbod voortdurend wisselen. Handelaren zijn dus wel iets gewend.

Maar zorgen zijn er zeker. Neem bijvoorbeeld de uiensector. Daar beginnen ze de invloed van de Russische boycot nu pas te merken, vertelt Chayenne Wiskerke op de stand van haar familiebedrijf. Het in Zeeland gevestigde Wiskerke Onions is de grootste uienexporteur van Nederland en heeft een uitstekend jaar achter de rug. „Er was sprake van hoge kwaliteit en een grote export. Maar de handel met Rusland, goed voor acht tot tien procent van de markt, vindt altijd in de eerste maanden van het jaar plaats. De klap moet dus nog komen.”

Of kijk naar de appels. Na de Russische boycot werd de Europese markt overspoeld door Poolse appels, die daar voor veel lagere kosten wordt geteeld. De prijs voor de Nederlandse telers zakte onder de kostprijs. De steunregeling van de Europese Unie verzachte het leed iets, maar komend jaar dreigt hetzelfde probleem.

Peren en paprika’s

Het verkrijgen van nieuwe markttoegang voor Nederlandse landbouwproducten heeft dan ook „grote prioriteit”, schreef staatssecretaris Dijksma (PvdA, Economische Zaken) deze week aan de Kamer. Naast China is ook de markt in Brazilië onlangs geopend voor Nederlandse peren. Met de Verenigde Staten, Mexico, Colombia, Vietnam, Zuid-Afrika en India wordt nog gesproken. Paprika’s kunnen wellicht binnenkort ook de Chinese markt op. En na een handelsmissie onder leiding van premier Rutte werd een Indonesische boycot op uien opgeheven. Sindsdien is er 13.000 ton Nederlandse uien die kant opgegaan.

Dat het openen van nieuwe afzetmarkten in een stroomversnelling is gekomen, is de positieve kant van deze crisis, aldus Wilschut. „Al jaren hebben we in de fruitsector te maken met dalende consumptie en toenemende concurrentie uit bijvoorbeeld Polen. Toch hebben we in Nederland de afgelopen jaren ontzettend veel conferenceperen aangeplant zonder goed te weten wat de markt eigenlijk wil. Wat je nu ziet gebeuren is dat we met de hele sector zeggen: jongens dit gaat niet goed. Tien jaar lang is de markt amper verbreed, en nu opeens gebeurt dat in sneltempo.”

En dat is nodig, want zelfs als Rusland morgen de grenzen weer zou openstellen, zal dat niet direct veel veranderen, vertelt Wil Beekers van het Brabantse VitalBerry. De afgelopen jaren investeerde hij veel „tijd, geld en energie” om zijn aardbeien, blauwe bessen, bramen en frambozen op de Russische markt te krijgen. Een markt die lang bekend stond als zeer lucratieve met enorme groeipotentie. Voor de boycot haalde Beekers daardoor 10 tot 15 procent zijn omzet uit Rusland, nu niets meer.

Beekers: „Ik ging er eerst van uit dat de boycot een paar maanden van kracht zou zijn, maar het is nu duidelijk dat het nog wel jaren kan gaan duren voordat we weer op het niveau van voor de boycot zitten.” Het vertrouwen is voor een groot deel weg, Rusland is alternatieve handelslijnen aan het opzetten en de lage waarde van de roebel maakt de prijzen van import goederen ontzettend hoog (en de vraag dus laag).

Zachtfruit is echter een groeimarkt, waardoor Beekers het fruit dat niet naar Rusland ging de afgelopen maanden tegen redelijke prijzen kon wegzetten in de rest van de markt. Maar niet iedere groente of fruit is even populair. Zo vond de perenoogst het afgelopen najaar alleen een weg op de markt doordat de prijzen laag waren en er tal van aanbiedingen werden georganiseerd, vertelt Wilschut. Het aanjagen van consumptie op de bestaande markt is een van de andere opties om het marktevenwicht herstellen, maar dat moet dan niet te veel ten koste van de prijs gaan. Wilschut: „Het lage rendement dat telers daardoor krijgen op hun werk is wellicht nog het grootste probleem.”