Pesterijen in de trias politica

Het komt zelden voor dat de rechters en officieren van justitie laten weten ‘verbijsterd’ te zijn. Toch gebeurde dat deze week, na een Kamerdebat over een volstrekt oncontroversieel wetje dat geruisloos op een stille dinsdagavond afgehandeld zou worden. Maar dat liep helemaal anders. Een Kamermeerderheid van PvdA en VVD bleek geïrriteerd over de macht van de rechtspraak en wenst nu een belangrijke beschermingsconstructie uit de wet te schrappen.

Een constructie die moet voorkomen dat toevallige politieke meerderheden de rechtspositie van rechters en officieren veranderen. De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) kan die nu blokkeren met een instemmingsrecht. Daarmee ligt het kabinet aan de leiband. Aan de rechtspositie van magistraten mag alleen wat veranderen als ze het daar zelf mee eens zijn.

PvdA en VVD vonden deze week onverwacht een adviesrecht mooi genoeg. Zij menen dat de waarborg voor de onafhankelijkheid van de rechtspraak door de Kamer toereikend is. Formele instemming van de rechters bij wetswijzigingen is ongewenst. Daarmee kreeg het debat een veel wijdere strekking. Tot dan ging het alleen over nieuwe mogelijkheden voor gerechtspresidenten om disfunctionerende rechters te kunnen bijsturen. Met een waarschuwing, schorsing of korting op hun salaris. Over die noodzaak bestaat overigens consensus in de trias politica. De huidige mogelijkheden, strafontslag of een waarschuwing, zijn niet toereikend, gezien de variatie aan personeelsincidenten. Denk aan rechters die een verkeersmisdrijf plegen, oncollegiaal gedrag vertonen, geen bijscholing volgen of jurisprudentie bijhouden, nevenfuncties weigeren op te geven of wier privéproblemen zo groot worden dat ze ook op hun werk niet meer functioneren. Over die aanpassingen was men het eens, maar kabinet en de NVvR werden overvallen door nieuwe wensen in de Kamer over wat er met ‘foute rechters’, een respectloze term van Van der Steur (VVD), moest gebeuren. Misschien is strafoverplaatsing ook handig, of terugzetten in rang. Daarover had de VVD-fractie getracht met de NVvR te overleggen, maar dat was geweigerd, zei hij licht gepikeerd. En dus stelde hij het maar zelf voor. Waarbij VVD en PvdA meteen maar dat hinderlijke instemmingsrecht opruimden. Schaak en mat, zo leek het. Pesterijen in de trias?

Minister Opstelten kwam niet verder dan dat hij de Raad van State advies zou vragen. En ongetwijfeld weer met de rechtspraak zou overleggen. Die staat nu op achterstand, maar heeft overigens wel gelijk. Onafhankelijke rechtspraak mag geen politieke gunst worden, maar dient een goed verankerd recht te blijven. In dit zeldzame geval mogen de rechters zelf directe politieke inspraak houden.