Column

Het leven is niet elders, het is hier en nu

Uit onderzoek blijkt: mensen kennen meer betekenis toe aan hun leven als ze denken aan dingen die al gebeurd zijn, of nog zullen gebeuren. Paul Buckley verbaast zich over deze conclusie. Ander onderzoek toont juist de waarde aan van leven in het heden.

Waarom vind jij je leven belangrijk? Dat is een vraag die je jezelf niet dagelijks stelt. Maar mensen kennen meer betekenis toe aan hun leven als ze denken aan dingen die al gebeurd zijn, of nog zullen gebeuren, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek in het Journal of Personality and Social Psychology van februari.

Ellen de Bruin concludeert hieruit dat het ‘echte, betekenisvolle leven’ elders is (nrc.next, 1 febr.). Ze verwijst hierbij naar de titel van het boek Life Is Elsewhere van de Tsjechische schrijver Milan Kundera (1928).

Hierbij gaat ze echter de mist in: het onderzoek en het boek moeten we allebei opvatten als waarschuwing: de betekenis van je leven elders zoeken, maakt niet gelukkig, of zelfs ongelukkig.

Dagelijks gebeuren er oneindig veel dingen waarop wij geen invloed hebben, maar waar we wel wel over nadenken: ‘Is mijn bus wel op tijd? Zou het gaan regenen?’ Deze gebeurtenissen hebben wel met ons te maken, maar wij hebben er geen invloed op: de buschauffeur rijdt heus niet door rood, zodat ik mijn trein kan halen. Moet ik wel meer betekenis willen hechten aan mijn leven als dat constant blootstaat aan onvoorspelbare impulsen?

Als ik me zorgen maak, is dat om dingen die voor mij betekenisvol zijn: stress heb ik doorgaans over dingen die ‘er echt toe doen’, zoals familie, of studie, en niet over de uitslagen van de Eredivisie (deze hiërarchie verschilt per persoon). Meer betekenis ‘ervaren’ leidt tot meer stress.

Weer een ander muziek

Volgens een ander onderzoek van Harvard zijn mensen daarentegen het gelukkigst als ze met het nu bezig zijn. Gedachten die dwalen langs verleden en toekomst leiden juist tot ongelukkige mensen.

Menig onderzoek bevestigt dat mindfulness-meditatie een manier is waarop we gelukkiger kunnen worden. Meditatie zou de eindeloze stroom hypothetische vragen onderbreken: even geen ‘wat was er gebeurd als ik haar had uitgevraagd? Wat zou er gebeuren als ik die promotie krijg?’, etcetera. Door meditatie houden we ons niet langer met ‘het leven elders’ bezig, zodat we juist met ons huidige leven verder kunnen gaan.

Daarom heeft mindfulness zulke positieve resultaten, en is de hoofdpersoon uit Life Is Else where intens ongelukkig: hij richt zich niet op zijn leven hier en nu, maar op vroegere en mogelijke toekomstige erkenning van zijn omgeving. Hij plaatst de betekenis van zijn leven elders.

Dit is een tegenstelling tussen geluk (hier en nu), en betekenis (toen en straks). Over dit probleem schrijft de Frans-Algerijnse filosoof en schrijver Albert Camus (1913-1960) als hij zich afvraagt of er reden is te blijven leven als het bestaan doel- en betekenisloos is. De wereld bestaat slechts, gebeurt gewoon: zij doet niet aan ‘doelen’. Het is de mens die betekenis zoekt in een wereld zonder God, zonder doel, en zonder zekerheid dat hij oud wordt, of zelfs morgen wakker wordt.

Leven zonder doel

Volgens Camus ontlopen mensen hun verantwoordelijkheid om ‘in het nu te zijn’ door betekenis toe te kennen aan een vage toekomst: een hiernamaals, of het moment waarop ze een huis kunnen kopen. Daarom is zijn uiteindelijke conclusie dat we ons ervan bewust moeten zijn dat we leven zonder doel, en daarom elke dag de keus opnieuw moeten maken om zelf ons eigen leven vorm te geven.

Betekenis aan het verleden geven, of steeds denken aan de toekomst – het is gevaarlijk. Als je blijft dromen over de toekomst, over wat je volgend jaar of na je studie of je pensioen gaat doen, besef je op een dag dat je een groot deel van je leven alleen maar hebt gewacht en de rest van je leven zomaar voorbij is gegaan. Het leven is niet elders, maar hier en nu. Het is helemaal niet erg om je leven minder serieus te nemen. Je leeft maar één keer, moet je dan ook nog de hele dag met een moeilijk hoofd rondlopen?