Deze vier dingen kunnen er gebeuren met de vaste boekenprijs

Foto ANP

De vaste prijs voor het papieren boek zorgt voor een gevarieerd aanbod. En ook dat er op veel plaatsen boeken te koop zijn. Maar het druist in tegen het idee van een vrije markt. Wat is beter? Binnenkort hakt het kabinet de knoop door.

Update: de vaste boekenprijs blijft voorlopig, de komende vier jaar. Dat meldt het kabinet op vrijdagmiddag.

De vaste boekenprijs bestaat bij wet pas sinds 2005, daarvoor ging het om een onderlinge afspraak tussen uitgevers en boekhandelaren. Het principe is dat de uitgever de verkoopprijs van een titel bepaalt, en dat alle boekverkopers zich daar tot minstens een jaar na verschijning aan houden.

Minister Bussemaker van cultuur moet nu beslissen of zij de wet nog eens vier jaar in stand houdt. Vorig jaar vroeg zij de Raad voor Cultuur om advies. Die oordeelde dat afschaffing “in de huidige economische omstandigheden van de boekensector” niet verantwoord is.

Hier het advies van de Raad voor Cultuur

Vaste Boekenprijs Secured

Wat zijn de opties voor de minister? Vier veelbesproken varianten:

1. Handhaven van de vaste boekenprijs

Hiervoor zijn veel uitgesproken pleitbezorgers te vinden. Mizzi van der Pluijm, uitgever bij Atlas Contact:

“Waarom iets veranderen dat goed werkt? De markt werkt al. Die bepaalt namelijk welk boek slaagt en welk niet.”

Caroline Damwijk, directeur van boekhandelskoepel Libris Blz., wijst erop dat boeken relatief goedkoop zijn.

“Een bioscoopkaartje kost al snel 12,50 euro.”

2. Afschaffen van de vaste boekenprijs

Voorvechters van de vrije markt vinden het frustrerend dat ze niet helemaal vrij kunnen ondernemen. Ze vinden ook dat de vaste boekenprijs niet werkt. Er komen ondanks de vaste prijs maar weinig nieuwe uitgeverijen bij die een serieus marktaandeel verwerven, zeggen ze. Of ze betogen dat de vaste prijs het vak een ingeslapen zootje maakt.

Een uitgever zegt:

“De collectiviteit richt het boekenvak te gronde. De wet werkt in de praktijk vooral ten gunste van de boekhandel. Als producent mag je vooral heel veel niet. Als ik een app wil laten maken bij een boek, mag dat niet, omdat ik daarmee de boekhandel benadeel.”

3. 10 Procent onder adviesprijs

Volgens dit systeem, dat in Vlaanderen ingevoerd wordt, bepaalt de uitgever een adviesprijs en mag de boekverkoper hier bijvoorbeeld 10 procent onder gaan zitten. Zo kan deze een boek dat hij of zij belangrijk vindt, groot en met korting presenteren.

Voorstander Daan van der Valk van boekhandel De Vries in Haarlem:

“De vaste prijs is niet meer van deze tijd, maar als je hem loslaat zullen veel, vooral kleine boekhandels het niet redden. Je krijgt dan een extra marketinginstrument, maar het zal leiden tot Amazonachtige toestanden.”

Hij doelt op de dominantie van de webwinkel in met name de VS.

4. Andere verruiming

Sommige uitgevers willen graag een e-bookversie meeleveren met het papieren boek. Dat mag nu niet. Het voordeel zou zijn dat lezers minder snel geneigd zijn om alleen het e-book te kopen.

Het e-book valt niet onder de wet op de vaste boekenprijs. Een gevolg is dat webwinkels als het nieuwe amazon.nl en bol.com hier wel op prijs concurreren. Dat maakt e-books steeds goedkoper en dat gaat ten koste van het papieren boek.

Een andere optie is de periode waarvoor de vaste prijs geldt te verkorten. De ‘levensduur’ van een boek – de periode waarin het in de belangstelling staat van media en boekverkopers is al teruggebracht tot één jaar, waar voorheen twee jaar de norm was.