Bladgroenslak loopt niet op zonne-energie

De bladgroenkorrels in de groene zeeslak werken wel, maar hij eet de suikers niet.

Dit zeeslakje heeft niet alleen de kleur van een groen blaadje, het is ook een beetje een blad. In de cellen van zijn spijsverteringskanaaltjes (die over een groot deel van zijn slakkenlijf verspreid zijn) leven bladgroenkorrels. Als de slak groene algen eet, houdt hij de bladgroenorgaantjes van die algen in leven in zijn lichaam. Het is alsof een mens groen kleurt van de broccoli.

Maar groeit zo’n zeeslak dan ook als broccoli: via het bladgroen ‘etend’ van alleen CO2 en zonlicht? Dat is nog een open vraag in de biologie. Het kán wel, denken Duitse biologen die woensdag een artikel publiceerden in Proceedings of the Royal Society B. „Maar wij denken dat die korrels iets anders doen. Bladgroenkorrels maken zo veel dingen.”

De groene zeeslakken – er zijn zes soorten, die her en der in de wereldzeeën leven – zijn biologische beroemdheden. Zo’n slakje (Elysia chlorotica zoals op de foto wordt maar 2 à 3 centimeter lang) weet bladgroenkorrels uit zijn voedsel in zijn spijsverteringsstelsel maanden in leven te houden. Normaal gesproken gaan zulke korrels zonder alg eromheen binnen een paar dagen dood, maar in het lichaam van deze zeeslakken overleven ze gerust meerdere maanden.

De slakken worden al vijftig jaar bestudeerd, maar de laatste jaren zorgen ze voor controverse: waar dienen die bladgroenkorrels eigenlijk voor?

Voetstoots werd steeds aangenomen dat de slakken leven van fotosynthese: de omzetting van CO2 in suikers, onder invloed van licht, zoals planten en algen doen. Ze bezitten nu eenmaal werkende bladgroenkorrels. En het was groot nieuws toen Amerikaanse onderzoekers in 2008 ontdekten dat de slak zelfs een algen-gen in zijn DNA had opgenomen, dat bij die fotosynthese assisteerde. Natuurlijke gentechnologie bij slakken.

Maar daarna kwam alles juist op losse schroeven te staan. Andere onderzoekers konden geen algen-genen terugvinden in het slakken-DNA. En in 2013 ontstond zelfs twijfel of de slakken wel echt van de zon leven. Biologen van de Heinrich Heine-Universität in Düsseldorf lieten groene zeeslakken een paar maanden in het donker leven zonder eten, en dat ging ook prima. De Duitsers hielden het erop dat de bladgroenkorrels alleen een extra voedselvoorraad vormden. Een vetrol voor slakken.

Maar daar komt die kritische Duitse onderzoeksgroep weer wat van terug in een nieuw artikel. Ze hongerden de slak Elysia timida uit (1 à 2 cm, uit de Middellandse Zee), maar lieten deze keer het licht aan. De slak reageerde wel degelijk op extra veel licht. Dan veranderde de genactiviteit van de slak. „Het maakt de slak dus wel degelijk uit of hij werkende bladgroenkorrels heeft, of niet”, zegt onderzoeker Sven Gould. „Dat laat zien dat de bladgroenkorrels toch méér zijn dan alleen voorraad.” Fotosynthese kan voordelen hebben in de Middellandse Zee. „Duikers vertellen me dat er daar maandenlang geen voedsel is.”

Gould sluit ook niet uit dat zijn team twee jaar geleden iets over het hoofd heeft gezien. „We hadden geen hónderd slakken vergeleken, en ook niet maandenlang, want dat is lastig. Het is niet gezond voor een slak om maanden in het donker te zitten.”

De vraag blijft wát de bladgroenkorrels dan bijdragen aan het leven van de slak. Toch suikers? Te simpel, blijkt uit een tweede experiment van de Duitsers. De verwante groene zeeslakken Elysia cornigera – die voor de kust van Florida leven – kwijnden in het lab vlot weg van de honger, terwijl hun bladgroenkorrels doorwerkten. „Ze produceerden suikers, en toch gingen ze dood. Suiker alleen is niet genoeg voor een slak.” Die slakken reageerden zoals elk dier dat van de honger omkomt: er kwamen veel agressieve zuurstofradicalen vrij en ze begonnen hun eigen weefsels te verteren.

Deze slak doet dus moeite om bladgroen op te nemen in zijn lichaam, terwijl dat kennelijk geen zin heeft. „De natuur heeft mysterieuze trekken”, zegt Gould. „Je kunt ook zeggen dat we geen idee hebben.”