Wordt huurwoning schaarser door komst vluchtelingen?

Deze rubriek beoordeelt een

bewering in de media op

waarheidsgehalte. Deze week:

Het NOS-onderzoek naar de huisvesting van asielzoekers.

illustratie Robin Héman

De aanleiding

‘Huurwoningen schaarser door meer vluchtelingen’, meldde de NOS op 22 januari op de site. Omdat er meer vluchtelingen naar Nederland komen verwacht ruim een kwart van de gemeenten problemen met de huisvesting van asielzoekers, aldus het artikel. „Gevolg is dat de wachttijd voor iedereen die op een wachtlijst voor een sociale huurwoning staat, oploopt.” Koren op de molen van de PVV: Kamerlid Sietse Fritsma stelde de volgende dag Kamervragen aan staatssecretaris Fred Teeven waarin hij hem opriep de asielinstroom onmiddellijk te stoppen.

Waar is het op gebaseerd?

De NOS heeft samen met een aantal regionale omroepen onderzoek gedaan naar de huisvesting van asielzoekers. Alle 393 gemeenten zijn benaderd met een vragenlijst; 326 gemeenten deden mee. In de enquête werd onder andere gevraagd of de gemeenten genoeg woningen had ‘om de te verwachten toestroom te verwerken’.

En, klopt het?

Eerst even een introductie in het onderwerp ‘huisvesting van asielzoekers’. Als een vluchteling een (tijdelijke) verblijfsvergunning krijgt, geeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) aan een gemeente door dat er woonruimte nodig is voor de asielzoeker, die dan ‘statushouder’ heet.

Gemeenten hebben afhankelijk van hun grootte de plicht jaarlijks een bepaald aantal asielzoekers woonruimte te verlenen. Inderdaad blijkt uit het onderzoek dat ruim een kwart van de ondervraagde gemeenten problemen verwacht met het huisvesten van asielzoekers. Dit komt doordat de asielinstroom flink stijgt als gevolg van de humanitaire situatie in landen als Syrië, Somalië en Eritrea. Dit jaar moeten gemeenten 15.000 sociale huurwoningen toewijzen aan asielzoekers, meldde minister Blok vorige week. Voor sommige gemeenten betekent dit een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar.

Over de wachtlijsten zijn aan de gemeenten geen vragen gesteld, maar dat die langer worden volgt logisch uit het feit dat een kwart van de gemeenten problemen heeft met het huisvesten van asielzoekers, zegt Babette olde Hanhof, auteur van het NOS-artikel.

Strikt gezien klopt het dus dat een groeiende hoeveelheid toegelaten asielzoekers leidt tot langere wachtlijsten, met de toevoeging dat het gaat om sommige gemeenten en alleen om de sociale huursector.

Maar zijn er misschien nog andere oorzaken van het schaarser worden van huurwoningen? Ja: asielzoekers maken slechts een (klein) deel uit van de groep ‘urgenten’. Andere urgenten zijn bijvoorbeeld psychiatrische patiënten of mensen die wegens renovatie of sloop hun huis uit moeten.

Elke gemeente maakt eigen afspraken met de woningcorporaties over het percentage mensen dat voorrang krijgt. In Amsterdam ging het in 2013 om 29 procent van de sociale huurders; 5 van die 29 procent was statushouder. In Rotterdam waren de percentages 4 en 13 procent.

Maar de wachtlijsten voor sociale huurwoningen worden voornamelijk langer door heel andere factoren. Er worden bijvoorbeeld weinig nieuwe huurwoningen gebouwd (mede door de in 2013 ingevoerde verhuurdersheffing), en juist veel sociale huurwoningen verkocht. Een andere belangrijke oorzaak van de lange wachtlijsten zijn de scheefwoners: mensen met een inkomen boven de sociale huurgrens die toch in een sociale huurwoning zitten. In 2013 werd 27 procent van de sociale huurwoningen ingenomen door scheefwoners: het ging om bijna 700.000 huishoudens.

Op de vraag waarom de NOS toch koos voor deze kop boven het artikel, zegt Babette olde Hanhof: „We wisten al dat sociale huurwoningen schaars zijn, dat is geen nieuws. We hadden kunnen schrijven dat daardoor vluchtelingen langer moeten wachten, maar we hebben ervoor gekozen om te kijken wat dat betekent ‘voor ons allemaal’; alle woningzoekenden in de sociale sector.”

Conclusie

Ruim een kwart van de gemeenten verwacht in 2015 problemen te krijgen met het huisvesten van asielzoekers, blijkt uit het onderzoek. Dit leidt in sommige gemeenten tot nog langere wachtlijsten in de sociale huursector. Strikt genomen dragen vluchtelingen dus inderdaad (in sommige gemeenten) bij aan de lange wachttijden. Maar omdat er ook andere – belangrijkere – oorzaken zijn voor de lange wachtlijsten (andere ‘urgenten’, de afgenomen voorraad huurwoningen en het grote aantal scheefwoners), beoordelen we de stelling als half waar.