Tsipras opent de jacht op oligarchen

De nieuwe regering in Athene wil de ‘zondige driehoek’ van politieke, financiële en media-belangen hard aanpakken. Maar: ligt er een goed plan?

Graffiti in het centrum van Athene. „Het Griekse probleem is een heel hecht net van politici, media-eigenaren en oligarchen die de grootste bedrijven in handen hebben”, zegt journalist Augustine Zenakos. Foto Louisa Gouliamaki/AFP

Het eerste wat Alexis Tsipras deed na het behalen van de verkiezingszege was bellen met de leiding van het leger en de politie in Griekenland, om hen gerust te stellen. De linkse jongens in de achterban van Syriza hebben een reputatie van geweld tegen ordehandhavers. Geen zorgen, deze regering is democratisch, was de boodschap.

De stappen erop waren juist niet bedoeld om mensen gerust te stellen. Met de benoeming van felle corruptiebestrijders liet Tsipras blijken wie zich wél zorgen moeten maken: Griekse oligarchen en belastingontduikers. De mensen dus in de ‘zondige driehoek’, zoals de nieuwe premier de intieme relatie tussen sommige banken, mediabedrijven en politici noemt.

Voor het eerst sinds het herstel van de democratie in Griekenland in 1974 treedt een kabinet aan waarin de economische top geen vrienden heeft op wie een beroep kan worden gedaan bij vervolging of gunstige deals. In dit kabinet zit niemand met de achternaam Papandreou, Karamanlis of Mitsotakis. De partijbestuurders van Syriza hadden de afgelopen veertig jaar geen macht, geen geld. Ze konden niet meedoen aan het plunderen van de staat. Dus kunnen ze nu goed de bezem door de politieke en economische top van het land halen, inclusief het parlement, hopen veel kiezers.

„Het Griekse probleem is een heel hecht net van politici, media-eigenaren en oligarchen die de grootste bedrijven in handen hebben. Zij hebben decennia goed voor elkaar gezorgd”, legt Augustine Zenakos uit. Hij is mede-eigenaar en eindredacteur van Unfollow, een maandblad dat veel publiceert over de macht van oligarchen en schimmige deals. „Mensen verwachten van Syriza dat dit ophoudt.”

Meester in vertragen

Voor de aanpak van corruptie is een aparte kabinetspost gecreëerd. Die wordt bezet door het oud-hoofd van de Griekse opsporingsdienst voor financiële fraude, Panagiotis Nikoloudis. Hij staat bekend als kundige durfal.

Als voorzitter van het parlement, een andere belangrijke functie, wordt vandaag Syriza-lid Zoi Konstantopoulou gekozen. Deze jurist viel vorige regeringen hard aan omdat die volgens haar hun vrienden en collega’s uit de wind hielden bij de aanpak van corruptie en belastingontduiking.

In Griekenland moet het parlement instemmen met de strafrechtelijke vervolging van zittende en voormalige politici. De voorzitter beslist of een dossier waarin een politicus wordt beschuldigd, aan het parlement wordt voorgelegd. De vorige voorzitter, Vangelis Meimarakis, was een meester in vertragen. Zo’n 120 dossiers kwamen nooit verder dan zijn bureaulade.

Een actueel voorbeeld van hoe politici, zakenlui en buitenlandse investeerders profiteren terwijl weinig overblijft voor de schatkist, is de exploitatiedeal voor een goudmijn ter waarde van ruim 11 miljard euro. Een Canadees bedrijf gaat de mijn ontginnen en niets van de opbrengst wordt gedeeld met de Griekse staat. Het bedrijf gebruikt belastingparadijzen om de Griekse belastingen te ontwijken.

De deal is gesloten met hulp van de machtige Griekse zakenmannen en media-eigenaren George en Fotis Bobolas, die een minderheidsaandeel hebben (5 procent) en wier bouwbedrijven Ellaktor en Aktor de grootste opdrachten kregen voor de aanleg van infrastructuur voor de mijn. Syriza-aanhangers hopen dat de regering probeert de contracten aan te vechten en de oligarchen te ontmaskeren.

„Ik hoop maar dat Syriza een plan heeft”, zegt journalist Zenakos aan het einde van het gesprek bezorgd. Hij spreekt uit wat velen denken. „Als ze dat hebben, maken ze me gelukkig. Als ze het niet hebben, is het een ramp.”

Zwakste schouders

Een overtuigend hervormingsplan voor een transparantere economie en harde aanpak van belastingontduiking zou voor deze regering wisselgeld zijn bij een akkoord over schuldenverlaging met de internationale schuldeisers – die staan te springen. De voorbije vijf jaar waren een periode van wederzijdse frustratie. Hervormingen en besparingen gebeurden alleen onder zware buitenlandse druk en werden meestal traag en halfslachtig uitgevoerd. Vaak werden de machtigsten en rijksten lang door hun politieke vrienden uit de wind gehouden. Zo drukten de gevolgen van de crisis te zeer op de zwakste schouders, erkent zelfs geldschieter IMF.

De zaken anders aanpakken is niet simpel, waarschuwt Haris Theocharis. Als directeur hervormde hij de belastingdienst. Hij trad vorige zomer af onder druk van de oude regering, die belastingschulden minder gretig inde. Zijn aftreden was een van de redenen dat de relatie met de trojka verslechterde. Theocharis zit nu namens de centrumpartij To Potami in het parlement. „Een bewijs dat Grieken niet zó tegen belasting zijn”, vindt hij.

„Ik geloof de mensen van Syriza op hun woord als ze zeggen dat ze de confrontatie aangaan met de oligarchen”, zegt Theocharis. „Maar politieke wil is de helft van het verhaal. De andere helft is de implementatie van een plan.” Er moeten mensen worden opgeleid, wetten gewijzigd, systemen aangekocht. En dan moeten politici zich juist niet met het dagelijks bestuur van de dienst bemoeien. „Je bereikt dit niet in een dag, zoals sommige mensen binnen Syriza denken.”

En belangengroepen zijn niet alleen machtige oligarchen met goede contacten, ook kleine ondernemers die failliet dreigen te gaan door nieuwe heffingen en wetten. „Veranderingen moet je doorvoeren als het goed gaat. Het is onze fout dat we dat niet op tijd deden. Maar in slechte tijden drukt het tien keer zo zwaar op mensen.”

De oud-belastingdirecteur voorspelt dat een socialistische regering, die bovendien dicht bij de vakbonden staat, het net als haar voorgangers moeilijk zal vinden niet naar ondernemers te luisteren die voor werkgelegenheid zorgen. Theocharis stelt de vraag die alle Grieken bezighoudt. „Ligt er een plan?”