Mazelen als politiek wapen in de VS

Na een mazelenuitbraak woedt in de VS een emotioneel debat over verplicht vaccineren. Mogen ouders weigeren?

In een kinderziekenhuis in Miami vorige week. Sinds een recente uitbraak van mazelen in een aantal staten in de VS adviseren veel dokters vaccinatie als de beste manier om verdere verspreiding te voorkomen. Foto Joe Raedle/Getty Images/AFP

De zoon en dochter van Lindey Magee (36) gaan niet naar school. Ze geeft haar kinderen thuis les, in een stadje in de zuidelijke staat Mississippi. „Achteraf voel ik me gezegend, maar ik had ze aanvankelijk liever op school gehad”, zegt ze aan de telefoon, tussen twee lessen door. „Maar omdat ze niet volledig ingeënt zijn, wil geen school ze aannemen.”

Lindey Magee weigerde sommige verplichte vaccinaties voor haar kinderen. Ze heeft op internet gelezen dat kinderen er ziek van kunnen worden. Magee heeft gebeden voor advies van God, en ze hoorde dat ze haar instinct moet vertrouwen. Voor mazelen is ze niet bang, zegt ze. Waarom dan je kind ertegen inenten? „Sommige vaccinaties maken kinderen alleen maar zieker. Ik ben voor maximale individuele vrijheid. Ik weet zelf het beste wat goed is voor mijn kinderen.”

Mississippi, een arme staat die van oudsher kampt met relatief hoge kindersterfte, heeft samen met West Virginia het strengste vaccinatieprogramma van de Verenigde Staten. Alle kinderen moeten worden ingeënt tegen mazelen, hepatitis B, waterpokken en andere besmettelijke ziektes. Religieuze bezwaren zijn geen excuus.

Het werkt: sinds 1992 is geen geval van mazelen meer geconstateerd. Buiten Mississippi ligt dat anders. In januari brak de ziekte opnieuw uit in de VS, na vijftien jaar min of meer verdwenen te zijn. Er zijn al meer dan honderd Amerikanen (veelal kinderen) besmet geraakt met het virus, dat soms dodelijk kan zijn. In veertien staten is de ziekte opnieuw opgedoken.

De uitbraak, die begon in Disneyland, Californië, heeft tot een emotioneel politiek debat over de verplichting van vaccinaties geleid. Het gaat niet alleen om de ziektes, maar vooral over de grenzen van de bevoegdheden van de overheid. President Obama riep de afgelopen dagen alle ouders op hun kinderen te laten inenten. „De wetenschappelijke kant staat vast.”

Maar het percentage ingeënte kinderen neemt gestaag af – van bijna 100 procent in 2000 naar 92 procent in 2013, en 91 procent vorig jaar. Daar zijn meerdere oorzaken voor. Ten eerste groeit onder links en rechts de scepsis over de medische wetenschap, en nog meer, over de farmaceutische industrie.

In 1998 verscheen in The Lancet een artikel dat suggereerde dat mazelen-vaccinaties tot autisme kunnen leiden. Het artikel is later ingetrokken, en vele malen door andere studies ontkracht. Toch gaat het verhaal nog altijd rond. Lindey Magee zegt: „Ik geloof zeker dat de overheid het goed bedoelt. Maar ze maken dingen alleen maar erger. Hun vaccinatieprogramma is gevaarlijk voor kinderen.”

Bovendien groeit in de VS het libertaire sentiment. Mensen willen vrij zijn van overheidsbemoeienis. Onder linkse Amerikanen uit zich dat vaak in ‘gezond’ en ‘puur’ willen leven, zonder kunstmatige hulpmiddelen als vaccinaties. Rechts-libertaire Amerikanen willen dat de overheid elke persoonlijke keuze respecteert, of dat nu om vuurwapens gaat of om vaccinaties.

Om die reden komen niet-gevaccineerde kinderen relatief veel voor in stedelijke, progressieve gebieden, én op het conservatieve platteland. Landelijk vindt 30 procent van de Amerikanen dat de keuze om te laten vaccineren aan de ouders is. Opmerkelijk: vooral jongeren vinden dat. Ouderen, die de mazelen nog hebben meegemaakt, zijn in overgrote meerderheid voor verplicht vaccineren. „We gaan te gronde aan ons eigen succes”, zei Thomas Dobbs, epidemioloog namens Mississippi, deze week. „Mensen weten niet meer hoe erg sommige ziektes zijn.”

Voor de Republikeinen, waar libertairen een belangrijke stem hebben, zijn de mazelen nu een onderwerp om zich af te zetten tegen Obama. De libertaire senator Rand Paul zei deze week: „Ikzelf ben voor vaccineren, maar ik vind dat de keuze aan ouders is.” Gouverneur Chris Christie van New Jersey, net als Paul vaak genoemd als presidentskandidaat, had het over „een nieuw evenwicht” tussen individu en overheid: „Ouders hebben ook iets te zeggen.”

Het mazelenvrije Mississippi staat, als het aan Lindey Magee ligt, een versoepeling van de regels te wachten. Ze heeft de kwestie met een groep ‘bezorgde ouders’ op de agenda van het Congres van haar staat gekregen. De groep telt zo’n duizend ouders. Op een speciale Facebookpagina hebben zich tweeduizend ouders aangesloten. Deze week stemde het Congres in met een kleine aanpassing, die iets meer ouders de mogelijkheid van vrijstelling biedt. Zo krijgen gewetensbezwaarde ouders meer rechten.