Geen goed bericht? Scheur die krant

Een zaak rondom aanklager Nisman en president Kirchner demonstreert de kwetsbaarheid van de vrije pers in Argentinië.

Kabinetschef Jorge Capitanich verscheurde maandag de krantClarin: „Allemaal vuilnis en leugens.” Foto EPA

Het ging om twee berichten, op pagina 6 en 39 uit de zondageditie van de Argentijnse krant Clarin. Gedecideerd scheurde de kabinetschef van president Kirchner, Jorge Capitanich, de pagina’s maandagochtend tijdens zijn dagelijkse persconferentie doormidden. Voor het oog van draaiende camera’s en journalisten.

Op die pagina’s stonden artikelen waarin stond dat de speciale aanklager Alberto Nisman om de arrestatie van president Cristina Kirchner vroeg, in zijn onderzoek naar de opheldering van een bomaanslag uit 1994 – en de geheime onderhandelingen tussen Argentinië en Iran.

Nisman werd onlangs dood gevonden in zijn appartement onder mysterieuze omstandigheden. De zaak houdt sindsdien heel Argentinië in zijn greep. „Allemaal vuilnis en leugens”, zei Capitanich, tijdens zijn zorgvuldig georkestreerde daad.

De actie was het zoveelste hoofdstuk van een langdurig moddergooien tussen de Argentijnse regering en Clarin. Volgens onafhankelijke waarnemers is de strijd een alarmerende uiting van een teruglopende persvrijheid in het land. Clarin, het grootste mediabedrijf van het land, is uiterst kritisch op de regering van Kirchner, die de macht van het grote concern via wetgeving probeert te breken.

De partijen raakten met elkaar in onmin in 2008, toen de krant zich schaarde aan de kant van de boeren in een geschil tussen de agrarische sector en de overheid. Voor die tijd kreeg de krant juist geld en scoops van de regering, sindsdien doen de partijen er alles aan elkaar zwart te maken.

„Een fascistische daad”, bestempelt Ricardo Kirschbaum, hoofdredacteur van Clarin, de actie een paar uur later in zijn kantoor. „Van een kabinetschef nota bene. Het verscheuren van een krant heeft zo’n symbolische waarde, dat moet niet worden onderschat.” Er bestaat persvrijheid in Argentinië, concludeert Kirschbaum. „Maar die staat zwaar onder druk.”

Horacio Verbitsky, een gerenommeerd onderzoeksjournalist die vele misstanden uit de militaire dictatuur (1976-1983) blootlegde, kan er wel om grinniken. „Typisch”, zegt hij, eveneens kort na de persconferentie in zijn kantoor aan huis. Verbitsky staat erom bekend juist nauw te zijn verbonden aan de regering. „Kijk hoe heftige beschuldigingen Clarin kan uiten”, zegt hij. „De vrijheid van expressie in Argentinië was nooit groter dan op dit moment.”

Het zijn dit soort tegengestelde opvattingen die het medialandschap in Argentinië kleuren en ze zijn, net zoals de maatschappij, extreem gepolariseerd. Experts zien hierin een gevaar. „In Argentinië zijn de media zo duidelijk vriend of vijand van de regering, dat het midden verdwijnt”, zegt Fernando Ruiz, verbonden aan FOPEA, een belangengroep voor journalisten. „Daaruit volgt dat veel media helemaal niet bezig zijn met het vinden van de waarheid”, vervolgt hij. „Ze willen alleen een politiek belang dienen, of een mening uiten.”

Ruiz benadrukt dat het straffen van journalisten officieel bij wet is verboden, maar dat critici toch subtiel, maar vakkundig de mond worden gesnoerd. Dat gebeurt onder meer via economische sancties: de staat neemt een belangrijke portie van de advertenties voor zijn rekening. „Wie kritisch is, krijgt simpelweg minder geld”, zegt Ruiz. „Of een aan de regering gelieerd bedrijf koopt een kritisch medium. Zo verandert de koers vaak van kritisch naar neutraal.”

De zaak rondom aanklager Nisman brengt de druk op de vrije pers extra in beeld. Vorige week vluchtte de joods Argentijnse journalist Damián Pachter naar Israël, omdat hij vreesde voor zijn leven. De aan de Engelstalige Buenos Aires Herald verbonden Pachter was de eerste die melding maakte van de dood van Nisman op zijn twitter-account.

„Als een Argentijnse veiligheidsagent je op de hielen zit, is dat nooit goed nieuws”, aldus Pachter, die zegt dat hij werd gevolgd door de veiligheidsdienst, tegen de Israëlische krant Ha’aretz. „Argentinië is een donkere plek geworden, geleid door een corrupt politiek systeem.”

Hoewel voor- noch tegenstanders van de regering de vlucht van Pachter bestempelen als representatief voor het huidige klimaat voor journalisten, baart het critici wel zorgen. „Of het gegrond is weten we niet, maar Pachter voelde zich bedreigd”, zegt de regeringskritische Kirschbaum. „Alleen al dat gevoel moeten we serieus nemen.”

De regeringsgezinde Verbitsky ziet het anders. Voor hem is de vlucht van Pachter mogelijk een schakel in de nog altijd onopgeloste dood van Nisman: „Dit is zo’n vreemd verhaal. Het zou me niet verbazen als Pachter zelf een veiligheidsagent blijkt te zijn, verbonden aan de Israëlische dienst.”