#DvdW: wie tekende ook al weer een ijscoman naar het leven?

Een ijsman voor de hekken van Paleis Soestdijk in 1965 (Foto Ruud Hoff/Ben Hansen/ANP)

‘Elke gelijkenis van figuren in dit boek met bestaande personen berust op toeval, behalve in het geval van de ijscoman aan het begin van de Leidse Hout.’
 Welke beroemde, vijftig jaar oude roman wordt door deze zin voorafgegaan?

De ‘disclaimer’ aan het begin van Terug naar Oegstgeest van Jan Wolkers (1925-2007) geeft met een knipoog aan dat het hier om een roman gaat, ook al heet de ik-figuur Jan Wolkers en deelt hij een groot aantal autobiografische ervaringen met zijn schepper: de steil-christelijke vader met een verpieterende kruidenierszaak; de bewonderde oudere broer die in het laatste oorlogsjaar overlijdt; de inwisseling van het geloof der vaderen voor het communisme; de wording tot kunstenaar. Terug naar Oegstgeest is de elegantste sleutel tot Wolkers’ vroege werk. Verval en dood, seks en wreedheid, Onze Vader en des schrijvers vader, broederliefde en eenzaamheid – het zit er allemaal in, verpakt in hoofdstukken die afwisselend in het verleden en in het heden spelen, en geschreven in een plastische taal die de hand van de beeldhouwer (die Wolkers óók was) verraadt.

Tegelijkertijd is Terug naar Oegstgeest door de aandacht voor de Tweede Wereldoorlog en het in de huiskamer uitgevochten (religieuze) generatieconflict een klein compendium van de naoorlogse Nederlandse literatuur. Zelfs het ‘autobiografisme’, waarom schrijvers als Connie Palmen en Adriaan van Dis in de jaren 90 verketterd werden, wordt in deze succesroman van Wolkers al aangekondigd.

Meer afleveringen van deze ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’ zijn te vinden op het literatuurblog ‘The Global Reader’.

Pieter Steinz zit op Twitter.