Bloed met bloed vergieten, zo is de stemming in Jordanië

De Jordaanse koning beloofde gisteren keihard terug te slaan na de executie van een piloot. Maar wat kan zijn land doen?

Boven: de Jordaanse koning rijdt door een menigte die hem opwachtte op het vliegveld. Onder:de vader van de piloot spreekt rouwenden toe in Ai. Foto’s Raad Adayleh, Nasser Nasser/AP

Wraak. Dat lijkt het overheersende gevoel in Jordanië na de gruwelijke moord op de piloot Moaz al-Kasasbeh. De Islamitische Staat (IS) bracht dinsdag een video naar buiten die toont hoe Kasasbeh levend wordt verbrand. Koning Abdullah, die halsoverkop terugkeerde uit de Verenigde Staten, beloofde gisteren een „meedogenloze” oorlog tegen IS zodat het „bloed van de martelaar Kasasbeh niet voor niets is vergoten”.

Abdullah werd door duizenden mensen onthaald op de luchthaven van Amman. Velen droegen posters van de koning of van de nationale vlag. Abdullah reisde meteen door naar Karak, de geboortestad van Kasasbeh. Daar hield zijn familie een condoleance in een traditionele bedoeïenentent met foto’s van de pasgetrouwde piloot. Straaljagers vlogen over om Kasasbeh de laatste eer te bewijzen.

De wraak kwam snel. Nog voordat Abdullah was geland, werden twee veroordeelde terroristen opgehangen die deel uitmaakten van Al-Qaeda-in-Irak, de voorloper van IS. Maar de vader van de piloot riep de regering gisteren op „meer te doen dan het executeren van gevangenen. Ik roep op om IS compleet te elimineren.”

Stemming omgeslagen

Het laat zien hoezeer de stemming is omgeslagen in Jordanië. Nog niet zo lang geleden riep diezelfde vader zijn regering op om uit de internationale coalitie te stappen. De strijd tegen IS „is niet onze oorlog”, verklaarde hij, een breed gedeeld gevoel.

Maar door de moord op Kasasbeh is het nu wel de oorlog van Jordanië. Zo lijkt de video het tegenovergestelde effect te sorteren van wat IS beoogde. De beelden waren bedoeld om twijfel te zaaien over Jordaanse deelname aan de bombardementen op IS. Dat leek aanvankelijk ook te lukken. De machtige Kasasbeh-clan, een steunpilaar van Abdullah, uitte zeldzame kritiek op zijn beleid.

IS probeerde hierop inspelen. De video toont de vermeende gevolgen van bombardementen door de internationale coalitie. Omdat de piloot brandbommen zou hebben gegooid, waarbij onschuldige moslims zijn gedood, was verbranding volgens IS een passende straf. De terreurgroep probeert de verbranding te legitimeren met qisas, een principe uit het islamitisch recht dat vergelijkbaar is met het Bijbelse ‘oog om oog, tand om tand’.

Maar de wrede executie lijkt eerder een averechts effect te hebben. Jordaniërs zijn voor even verenigd in hun woede, afschuw en nationalisme. Politieke en religieuze leiders in het Midden-Oosten noemden executie alom barbaars en on-islamitisch. Een Saoedische geestelijke verklaarde dat de shari’a het levend verbranden van mensen verbiedt. En sjeik Ahmed al-Tayeb van Al-Azhar, de hoogste instantie in de sunnitische islam, verklaarde dat leden van IS moeten worden „vermoord, gekruisigd, of hun handen en benen moeten verliezen.”

Unforgiven

Ook de Jordaanse koning Abdullah toonde na de moord vastberadenheid. Voor zijn vertrek zei hij tegen Amerikaanse Congresleden dat de Jordaanse reactie zal doen denken aan de film Unforgiven van Clint Eastwood. Na een bijeenkomst van zijn veiligheidskabinet beloofde hij de inspanningen van zijn land in de strijd tegen IS te vergroten. Maar concreter werd hij niet.

De vraag is wat Jordanië kan doen behalve de luchtaanvallen op te voeren. Het sturen van grondtroepen lijkt onwaarschijnlijk. Amerikaanse Congresleden spraken zich gisteren uit voor uitbreiding van de militaire hulp aan Jordanië, dat nu al jaarlijks 1 miljard dollar (880 miljoen euro) krijgt.

De vraag is hoe lang wraakgevoelens de boventoon blijven voeren. Jordanië is kwetsbaar. IS wil het koningshuis omverwerpen en Jordanië inlijven bij het kalifaat. Afgelopen zomer waren in enkele stadjes demonstraties van IS-aanhangers. De werkloosheid in Jordanië is hoog, er zijn duizenden jongeren naar Syrië en Irak vertrokken om te vechten voor IS. Abdullah zal bovenal willen voorkomen dat de oorlog overslaat naar zijn land.