Spanning in coalitie tegen IS

De westerse coalitie tegen IS vreest Jordanië als bondgenoot te verliezen na de moord op een Jordaanse piloot.

Een kind in de Jordaanse hoofdstad Amman eergisteren met een portret van de piloot die door IS is gedood en van wie gisteren een video verscheen. Foto Nasser Nasser/AP

Het was een klassieke terreurdaad: met minimale middelen maximaal effect sorteren. De gruwelijke moord op de Jordaanse piloot Muath al-Kaseasbeh jaagt een schokgolf door Jordanië en dreigt tweedracht te zaaien binnen de internationale coalitie die de strijd heeft aangebonden met de Islamitische Staat (IS).

IS bracht gisteren een video die toont hoe de piloot – staand in een kooi – levend wordt verbrand. De beelden lijken bedoeld om de Jordaniërs op te hitsen tegen deelname van hun regering aan de luchtaanvallen op IS in Syrië en Irak. Jordanië was zeer sceptisch over deelname aan de coalitie – uit vrees voor onrust in eigen land.

Die vrees is bewaarheid. De dreigende moord op Kaseasbeh leidde al tot onrust in het zuiden van Jordanië, waar het koningshuis veel steun heeft en waar veel militairen vandaan komen. Kaseasbeh behoort tot de grootste stammen in het zuiden. Velen riepen de regering op uit de coalitie te stappen. De vader van de piloot zei dat de strijd tegen IS „niet onze oorlog is”, een sentiment dat breed leeft.

Na verschijning van de video brak de Jordaanse koning Abdullah onmiddellijk zijn bezoek aan de VS af en vloog terug naar Amman. De autoriteiten beloofden een „krachtige, wereldschokkende reactie” en proberen de woede te kanaliseren met wraak.

Vanochtend werden meteen twee gevangenen geëxecuteerd met banden met Al-Qaeda-in-Irak, de voorloper van IS. Mogelijk volgen later vandaag nog drie. Sajida al-Rishawi en Ziad al-Karbouly werden voor zonsopkomst opgehangen. Al-Rishawi kreeg de doodstraf wegens betrokkenheid bij een driedubbele bomaanslag op luxehotels in Amman in 2005. Al-Karbouly werd in 2008 ter dood veroordeeld wegens het beramen van terreuraanslag op Jordaniërs in Irak.

IS eiste vorige week de vrijlating van al-Rishawi in ruil voor de piloot. Maar dit lijkt een opzetje te zijn geweest om de Jordaanse regering voor het blok te zetten. Jordaanse functionarissen zeggen nu dat de piloot al op 3 januari is vermoord. Dit roept veel vragen op, want Jordanië stemde aanvankelijk in met de gevangenenruil. Wel eiste het levensteken van de piloot. Toen dat uitbleef, werd de ruil opgeschort.

Het lot van de Jordaanse piloot heeft al tot tweedracht geleid binnen de internationale coalitie. Nadat hij in december werd gevangengenomen schortten de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) hun luchtaanvallen in Irak en Syrië op. De VAE vrezen dat hun piloten eenzelfde lot wacht als de VS geen betere reddingsoperaties op touw zetten. Ook zijn de VAE bezorgd over de rol van Iran in de strijd met IS.

Het besluit van de VAE is een zware tegenslag voor de VS. De Amerikaanse president Obama heeft herhaaldelijk gezegd dat de VS alleen de strijd aangaan met IS als sunnitische landen in de regio ook meedoen. De VAE waren het eerste land dat zich aansloot bij de internationale coalitie en hebben van alle Arabische landen sindsdien de meeste bombardementen uitgevoerd.

Jordanië cruciale bondgenoot

De VS hopen dat de de wrede dood van Kaseasbeh leidt tot grotere vastberadenheid van Jordanië. Want Jordanië is een cruciale bondgenoot in de strijd tegen IS. De VS werken nauw samen met de Jordaanse inlichtingendiensten en geven Amman jaarlijks 1 miljard dollar economische en militaire steun.

Maar de economie is zwak en er zijn duizenden Jordaniërs naar Syrië vertrokken, waar ze zich hebben aangesloten bij Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda, en bij IS. Er zijn nauwe tribale banden tussen Jordanië, Syrië en Irak.

Ook Nederlandse piloten lopen risico’s tijdens operaties boven Irak. Nederland neemt deel aan bombardementen met acht F-16’s, die opereren vanaf een basis in Jordanië.