Poetin vecht door, sancties of niet

Economische druk heeft Rusland nog nooit van oorlogen weerhouden. En Poetin ziet helemaal niets in diplomatieke oplossingen inzake Oekraïne, meent Leonid Bershidsky. ‘Er zullen nog meer mensen omkomen’.

Terwijl Oekraïne weer in brand staat, houden de Westerse leiders hardnekkig vast aan hun gekozen aanpak: geen tegemoetkomingen en geen militair ingrijpen, alleen maar verdere economische sancties tegen Rusland. Dit is een zekere weg naar nog meer Oekraïense doden. Om te begrijpen waarom de separatisten en hun Russische bondgenoten besloten om een eind te maken aan bijna vier maanden van relatieve passiviteit, is het nuttig als we ons de situatie uit het gezichtspunt van president Poetin proberen voor te stellen.

Afgelopen zomer stuurde Rusland reguliere troepen om te voorkomen dat het Oekraïense leger de rebellen geheel zou uitschakelen. Dit leidde tot een spectaculaire Oekraïense nederlaag bij Ilovaysk. Opeens was Oekraïne bereid te praten en concessies te doen. Het staakt-het-vuren dat in Minsk werd ondertekend door de rebellen, de Oekraïense regering, Rusland en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, creëerde in feite eenzelfde ‘bevroren’ conflictzone als in Transnistrië en Zuid-Ossetië.

Met goedvinden van Oekraïne kregen de gebieden die de rebellen beheersten een speciale status, waardoor ze zichzelf konden besturen en zelfs hun eigen politiekorps konden opzetten. Wel zouden het semi-autonome gebied onder verantwoordelijkheid van het Oekraïense sociale en financiële systeem blijven vallen. De Oekraïense president Petro Poroshenko ging met de voorwaarden akkoord en het parlement nam snel een wet aan die de rebellen alles gaf wat ze wilden.

Maar Poroshenko was helemaal niet van plan zich aan dit ongemakkelijke compromis te houden. Evenmin als de Oekraïense soldaten en vrijwillige strijders was hij bereid de nederlaag te accepteren. Algauw staakte Poroshenko elke financiering van sociale programma’s in rebellengebied en ging over tot versterking van de verdediging langs de scheidingslijn, waarmee hij de verantwoordelijkheid voor de financiering en het bestuur van de regio’s Donetsk en Luhansk grotendeels bij Rusland legde. Tegelijk liet Poroshenko het parlement de neutrale status van Oekraïne opheffen en zette zo een eerste stap naar een NAVO-lidmaatschap, terwijl zijn retoriek resoluut anti-Russisch bleef.

Dat was niet wat Poetin in gedachten had. Zijn eerste doel was om de separatistische gebieden weer in Oekraïne te integreren en daarmee invloed uit te oefenen op de Oekraïense politiek – vooral om elke toenadering tot de NAVO te voorkomen. In plaats daarvan hielden de westerse landen Rusland economisch onder druk en eisten ze dat het zijn steun aan de rebellen zou intrekken. Poetin zag dit als een poging om Rusland zijn overwinning te ontzeggen. Hij concludeerde dat zijn eerdere pogingen om grootschalige sancties te vermijden – zoals de erkenning van Poroshenko’s verkiezing tot president – door zijn westerse tegenstanders als een teken van zwakte waren uitgelegd.

Zoals Mikhail Barabanov, redacteur van het defensietijdschrift Moscow Defense Brief, schreef in het gematigde pro-Kremlinblad Russia in Global Politics: „Als het Kremlin zich in Oekraïne opeens terugtrekt, gaat de chantage door sancties toch wel door. Het Westen zal eisen stellen om de situatie uit te buiten, het zal eerst de overgave van Novorossia [de naam van de Russische haviken voor de regio’s Donetsk en Luhansk] en daarna die van de Krim eisen. Maar het hoofddoel is om het bewind-Poetin te destabiliseren en Rusland zoveel mogelijk te verzwakken (dit is het duidelijkst zichtbaar in de Amerikaanse houding). Daarmee is elke terugtrekking voor het Kremlin praktisch onmogelijk, maar dit geldt ook voor het behoud van de status quo”.Poetin denkt langs dezelfde lijnen. Volgens hem heeft Oekraïne ‘de vreedzame onderbreking helaas uitsluitend gebruikt om zich te hergroeperen en weer opnieuw te beginnen’. Hij noemde het Oekraïense leger een ‘NAVO-legioen’, dat ‘de geopolitieke indamming van Rusland’ tot doel heeft. Dit verklaart waarom Poetin geen diplomatieke oplossing van het geschil ziet en waarom alle pogingen hiertoe zijn gestrand.

Poetin wil een militaire voorsprong ontwikkelen, zodat hij uit een positie van kracht met Oekraïne en zijn westerse bondgenoten kan praten. Hij wil Oekraïne niet nog meer tijd geven om met westerse hulp zijn leger op te bouwen: hij wil snel een blijvende regeling.

Het Westen zou Poetin op twee manieren kunnen antwoorden. Het zou Poroshenko kunnen bewegen een voorwaardelijke overgave te aanvaarden, een compromis dat Oekraïne buiten de NAVO, maar niet buiten de Europese Unie zou houden en het zou dwingen de oostelijke regio’s weer min of meer op de Russische voorwaarden te integreren. Of het zou Oekraïne directe militaire hulp kunnen bieden, in de vorm van wapens en troepen. De eerste weg – de enige die een kans heeft om een eind te maken aan het bloedvergieten – is om redenen van ijdelheid onaanvaardbaar en de tweede betekent een oorlog met Rusland – een vooruitzicht waar de kiezers in Europa en de VS niet happig op zijn.

En dus besluit het Westen het probleem helemaal niet aan te pakken. Dit zei Obama laatst: „Ik heb heel duidelijk gezegd dat het ons doel niet dient om over deze kwestie een militair conflict met Rusland aan te gaan, maar we kunnen Oekraïne wel steunen in zijn vermogen z’n eigen grondgebied te beheersen”.

In de VS en Europa wordt inmiddels over nieuwe sancties gesproken. Misschien zal Washington zijn standpunt over wapenleveranties aan Kiev verzachten. Maar dat alles zal de rebellen heus niet weerhouden van hun offensief, want Poetin is vastbesloten om de halve maatregelen van het Westen tegen hem te negeren. Economische druk heeft Rusland nog nooit van oorlogen weerhouden.

Het is goed om te beseffen dat alle bevroren conflictzones aan de Russische grenzen zijn ontstaan in het begin van jaren negentig, toen Rusland economisch aan de grond zat, en dat Rusland in de jaren negentig en het begin van deze eeuw streed tegen de Tsjetsjeense separatisten, ook al was de economie toen kleiner dan nu.

Poetin zal in Oekraïne doorvechten omdat hij zichzelf ervan heeft overtuigd dat het Westen eropuit is Rusland te vernietigen. Generaals en commandanten te velde aan weerszijden zullen stelen en rijk worden. Rusland en Oekraïne zullen beide verzwakt worden. En er zullen nog meer mensen omkomen.