Nu is de ramkoers van de Grieken echt begonnen

De nieuwe Griekse regering wil af van het symbool van de bezuinigingspolitiek in Europa: ‘de trojka’. En daar is in Europa veel steun voor.

In Griekenland is de trojka van Europese Commissie, ECB en IMF gehaat. Foto Yannis Behrakis/Reuters

De nieuwe Griekse regering raast als een politieke wervelwind door Europa. Eén van de dingen die de nieuwe, linkse Griekse premier Alexis Tsipras zo snel mogelijk omver wil blazen is een gehaat symbool van de afgelopen crisisjaren: de ‘trojka’ van internationale financiële experts die inspecteert of Griekenland wel voldoende bezuinigt en hervormt.

De trojka van Europese Commissie, Europese Centrale Bank (ECB) en Internationaal Monetair Fonds (IMF) is een wezenlijk, maar omstreden Europees instrument van crisisbestrijding. Haar voortbestaan werd de laatste tijd al twijfelachtiger.

Premier Tsipras, voorman van de partij Syriza (een verkorting van Synaspismós Rizospastikís Aristerás, dat letterlijk betekent: Coalitie van Radicaal Links), zei maandag dat het afschaffen van de trojka een „volwassen” stap voor Europa zou betekenen. Hij weigert te praten met de „technocraten” van de trojka die regelmatig in Athene zijn om het Griekse beleid te controleren, voordat EU en IMF kunnen besluiten delen van het noodsteunpakket van 172 miljard euro over te maken. In plaats daarvan wil Tsipras direct onderhandelen met de eurolanden, de voornaamste schuldeisers van zijn land.

Democratisch is de trojka niet

De trojka werd de afgelopen jaren zo impopulair dat haar ambtenaren in Athene meer lijfwachten nodig hadden dan de Amerikaanse ambassadeur. In Griekenland, en tot voor kort ook in Portugal, Spanje en Ierland, bemoeiden de trojka-experts zich in detail met pijnlijke maatregelen zoals privatiseringen. Volgens critici, ook buiten Griekenland, ondermijnt dit de parlementaire democratie. In juli zei de huidige voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker dat hij voelde voor het „vervangen” van de trojka door een „democratisch beter gelegitimeerde” structuur met „betere democratische controle”.

De trojka, haastig opgetuigd in 2010 toen Griekenland failliet dreigde te gaan, begon toch al tekenen van slijtage te vertonen. Het IMF, niet gewend samen te werken met andere instituties, is al langer ongelukkig. Nederland drong in 2010 sterk aan op IMF-deelname aan de steunprogramma’s omdat het vreesde dat Brussel en Frankfurt te ‘soft’ zouden zijn voor Athene.

Maar Duitsland ligt dwars

Ook de rol van de ECB staat onder druk, sinds een recent verschenen advies van de advocaat-generaal van het EU-Hof van Justitie. Hierin staat dat de ECB zich als monetaire instelling moet „onthouden” van „rechtstreekse” deelname aan steunprogramma’s. Anders voert de bank zelf economisch beleid.

Maar er is één groot obstakel voor Tsipras: Duitsland. Minister van Financiën Wolfgang Schäuble zei deze week dat „het wel zo kan zijn dat het woord trojka voor sommige mensen in Griekenland zo’n symbolische lading heeft”, maar dat de gekozen structuur deel is van de bestaande hulpprogramma’s voor Griekenland die in verdragen zijn vastgelegd. „Die kun je niet veranderen.”

De Duitse krant Frankfurter Allgemeine sprak gisteren in een commentaar de vrees uit dat Juncker Tsipras „toezeggingen doet waar hij niet toe bevoegd is” bij een ontmoeting tussen beiden in Brussel, vandaag. Achter het getouwtrek rond Griekenland en de trojka gaat een machtsstrijd schuil: zowel de lidstaten als de Commissie eisen de hoofdrol op in de gesprekken met Tsipras. Ook willen ze hun positie veiligstellen in een mogelijke opvolger van de trojka.

Er gaan stemmen op om de Commissie, die de begrotingen van EU-landen toch al scherper in de gaten houdt, een sterkere rol te geven in crisislanden, met democratische controle door het Europarlement. Maar lidstaten, die miljarden euro’s aan Griekenland leenden, vertrouwen het eigengereide Brussel niet helemaal. Ook zal het IMF een rol eisen zolang het geld in Griekenland heeft zitten.