‘Film kan ook zonder taal’

Regisseur Slabosjpitski vergelijkt ‘The Tribe’ met stille film en abstracte dans. „Het gaat mij om de universaliteit van gevoelens.”

Regisseur Miroslav Slabosjpitski, die in 2010 de korte film Deafness maakte met leerlingen van een dovenschool, ziet The Tribe vooral als ode aan de stille film en vergelijkt hem met het Japanse kabukitheater en abstracte dans. De lichaamstaal van zijn dove amateuracteurs moet het verhaal vertellen.

„Het hele idee voor de film was juist om géén ondertitels te hebben – dat is het concept. Het moest een stille film zijn. The Tribe zet doven en de dovengemeenschap in het spotlicht, hij krijgt overal aandacht en veel prijzen. Veel doven zijn ook blij met de film, er zijn nog nooit mensen naar mij toe gekomen die zich beledigd voelden. Wie ontevreden is, kan makkelijk wat geld bij elkaar schrapen – mijn film kostte 1,5 miljoen – en zijn eigen film maken, maar dan mét ondertitels.

„Een jaar of 15 geleden zag ik een Britse film, ik weet niet meer hoe die heet of wie de maker was, met een jonge blinde vrouw. Ze komt thuis zonder te weten dat haar hele familie is vermoord: hun lijken liggen in de kamer verspreid, maar dat ziet ze niet. Hierdoor zit het publiek een half uur lang in spanning: wat gaat er gebeuren? Zo ligt er een lijk in bad maar zij draait gewoon de kraan open. Deze Hitchcock-achtige suspense wilde ik toepassen op de wereld van de doven.

„Je kunt een film prima begrijpen zonder de taal te kennen. Toen ik ooit de Roemeense film The Death of Mr. Lazarescu met Estse ondertiteling zag, huilde ik op het eind, hoewel ik geen Roemeens en Ests spreek. In The Tribe ben ik niet op zoek naar taal als taal maar naar gedeelde emoties, naar de universaliteit van gevoelens die we allemaal – doven en horenden – hebben.

„Het script is ontleend aan de werkelijkheid, er zijn in Oekraïne dovenbendes die aan gewelddadige overvallen en mensensmokkel doen. Zelf zie ik The Tribe als liefdesfilm. Ik begin bij de Bijbel waarin staat: ‘In den beginne was het woord’. Maar dit is een film zonder woorden. Hierdoor zitten we in een prechristelijke tijd, een wereld zonder sociale structuren en normen en waarden. De film speelt zich buiten elke moraal af – die categorie bestaat niet. Pas wanneer er liefde in het spel komt, want god is liefde, wordt er een laag aan de film toegevoegd. De liefde introduceert ook de moraal.

„Mijn hoofdpersoon Sergej is niet beter dan de anderen, misschien zelfs slechter, maar omdat we hem consequent volgen, vereenzelvigen we ons met hem en begrijpen we zijn gedrag.”

Lachend voegt hij er nog aan toe: „Er is een Russische grap: het goed zal altijd triomferen over het kwaad, het gijzelen, martelen en een kogel door de kop jagen.”