‘Ambtenaar mag een uitje dat meer kost dan 50 euro heus wel accepteren’

Deze rubriek beoordeelt elke woensdag een bewering op waarheidsgehalte. Deze week het verweer van Ordina-topman Stéphan Breedveld.

De aanleiding

IT-bedrijf Ordina probeert overheidsklussen binnen te halen door hoge rijksambtenaren in de watten te leggen. Tv-programma Zembla droeg daar vorige week op basis van interne e-mails bewijs voor aan. Voorafgaand aan de uitzending reageerde Ordina-topman Stépan Breedveld in NRC Handelsblad. Volgens hem wist Ordina best dat ambtenaren geen geschenken van meer dan 50 euro mogen aannemen. „Maar”, zei hij, „het bijwonen van een event is niet hetzelfde als een geschenk”.

Hoge rijksambtenaren bezochten op kosten van Ordina onder andere de wedstrijd Ajax tegen PSV. De waarde daarvan was, inclusief de hapjes en de drankjes, 290 euro per persoon. Ook maakten hoge politie- en justitieambtenaren golftripjes ter waarde van duizenden euro’s. „Zo’n bedrag [van 50 euro, red.] is niet van toepassing op events”, hield Breedveld in het interview vol.

Heeft Breedveld gelijk? Wij checken: ambtenaren mogen uitjes die duurder zijn dan 50 euro accepteren.

Waar is het op gebaseerd?

Volgens Breedveld is het meenemen van zakenrelaties naar skyboxen „normaal geaccepteerd vertier met klanten”. Het is gebruikelijk dat de klant dan niets hoeft te betalen. Maakt het nog verschil of het om overheidsdienaren gaat? „Ook als het ambtenaren zijn, is dat niet per se ongepast”, aldus Breedveld. Hij doet het dus voorkomen alsof er een schemergebied is waarin ambtenaren soms wel degelijk op dit soort uitnodigingen mogen ingaan.

En, klopt het?

Integriteit is niet volledig in regeltjes te vangen, maar er is voor ambtenaren wel een flink aantal basisregels opgesteld. Die zijn te vinden in de ‘Modelgedragscode integriteit sector rijk’. Daarin staat dat rijksdiensten hun eigen integriteitsregels mogen opstellen, maar alleen als ze nog strenger zijn dan de regels die in deze gedragscode staan.

We nemen deze gedragscode als maatstaf, omdat de meeste ambtenaren waarover Zembla rapporteerde rijksambtenaren zijn. Er is anderhalve pagina uitgetrokken voor het onderwerp ‘Geschenken en voordelen’. Die laat weinig ruimte voor interpretatie over. De twee belangrijkste regels in dit verband: 1) Uitstapjes, reizen, lunches, diners en dergelijke worden niet bekostigd door derden. 2) Een geschenk of dienst met een waarde van meer dan 50 euro mag niet worden aanvaard.

Rijksambtenaren mogen dus ook diensten boven de 50 euro niet accepteren. En uitstapjes mogen sowieso niet door derden worden betaald. Geschenken of diensten onder de 50 euro mogen rijksambtenaren overigens alleen aannemen na toestemming van hun leidinggevende.

Hans van den Heuvel, emeritus hoogleraar beleidswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam en specialist in bestuurlijke en ambtelijke integriteit, is dan ook stellig over de praktijken van de hoge ambtenaren en Ordina. „Dit is smeren en fêteren en dat is gewoon verboden”, zegt hij.

Conclusie

Volgens Ordina-baas Stépan Breedveld mogen ambtenaren geschenken duurder dan 50 euro misschien niet aannemen, maar voor uitjes zouden andere regels gelden. Een bezoek aan een skybox ter waarde van honderden euro’s zou een ambtenaar bijvoorbeeld best mogen accepteren. Dat blijkt onwaar. Rijksambtenaren mogen ook diensten boven de 50 euro niet accepteren en uitjes mogen ze sowieso niet door derden laten betalen.