Aanpak zwartspaarders strandt bij rechter

Hof vernietigt belastingaanslagen omdat ambtenaren blijven weigeren identiteit van tipgever te onthullen

Het is een burgerplicht, het verklikken van belastingfraudeurs. Waar doorgaans geen beloning tegenover mag staan. Dat is het formele beleid van de fiscus. Anders dreigt het risico van de Amerikaanse praktijk van premiejagers, zei toenmalige staatssecretaris van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) in 2009. Hij maakte toen een overeenkomst bekend met een tipgever die tientallen Nederlandse zwartspaarders met geheime bankrekeningen in Luxemburg erbij had gelapt. Die deal was een uitzondering, liet hij in de Tweede Kamer weten. Zijn ministerie was zorgvuldig te werk gegaan, de tipgever was na onderzoek betrouwbaar gebleken. Hij had van het ministerie „enkele tonnen” tipgeld gekregen.

Maar die zorgvuldigheid is er nooit geweest, bleek gisteren uit een uitspraak van het gerechtshof in Arnhem. Daar had een van die zwartspaarders geprocedeerd over de vraag wie die tipgever eigenlijk was, en hoe betrouwbaar hij was. Uit die besloten procedure bleek dat de tipgever een man was die drie banken in Luxemburg – Van Lansschot, Generale Bank en Rabobank – interne bedrijfsgegevens had ontfutseld. Vervolgens had hij die doorgespeeld aan de fiscus in Nederland. Die achterhaalde zo’n zeventig zwartspaarders en legde hun voor miljoenen aan naheffingen op.

Op papier wordt op het ministerie zorgvuldigheid gepredikt, constateerde het hof gisteren. Maar de praktijk was anders. Onderzoek naar de betrouwbaarheid of integriteit van de tipgever is er niet geweest, zo hadden meerdere belastinginspecteurs ter zitting verklaard. Daar was bij de fiscus niet eens de mankracht voor.

Deugde die tipgever wel, wil CDA- Kamerlid Pieter van Omtzigt al sinds 2009 weten. Waarschijnlijk niet, aldus advocaat Mark Hendriks van de vermeende zwartspaarder die de procedure voerde. „Het was zo’n premiejager of handelaar in bankgeheimen. De Tweede Kamer is destijds onjuist geïnformeerd.”

De cliënt van Hendriks heeft het recht om te weten wie de tipgever is, oordeelt het Hof. De fiscus mag weliswaar gebruikmaken van op de markt „gekochte informatie”, maar dat mag niet indruisen tegen „behoorlijk overheidshandelen”. Als de tipgever de dossiers bijvoorbeeld zou blijken te hebben gestolen, kan dat leiden tot uitsluiting van bewijs.

Financiën houdt ook na gisteren vol dat de tipgever betrouwbaar is. Want de meeste zwartspaarders hebben de boetes inmiddels betaald, aldus een woordvoerder. Ook die redenering volgt het hof niet. Zelfs als de informatie over die andere zwartspaarders correct is, moet dat telkens individueel bewezen worden. Het hof kon de fiscus niet dwingen om de identiteit van de tipgever te onthullen. Maar het zwijgen van de ambtenaren over diens naam, ondanks een gerechtelijk bevel, vond het hof schokkend genoeg om de belastingaanslagen te vernietigen. Omdat door hun toedoen „de rechtsorde geschokt is”, zegt het Hof.

„De Staat moet gerechtelijke bevelen volgen”, oordeelt Hendriks. „Anders komt de rechtsstaat zelf in gevaar.” Kamerlid Omtzigt: „Dit vonnis legt bloot wat ik al in 2009 heb zien aankomen. Ook ik wil dat zwartspaar ders worden aangepakt. Maar een eerlijke rechtsgang is heel belangrijk. Ook die akelige zwartspaarders hebben daar recht op.” Het ministerie van Financiën gaat tegen de uitspraak in cassatie bij de Hoge Raad.