Spaanse hypotheekwet doorstaat Europese toets

Deze rubriek belicht elke dinsdag kwesties uit het bedrijfsleven waarover de rechter zich onlangs uitsprak. Vandaag: hypotheken en mededinging.

Tienduizenden Spanjaarden zijn tijdens de eurocrisis op last van de banken uit hun huizen gezet, omdat ze niet aan hun hypotheekverplichtingen voldeden. Burgerinitiatieven van gedupeerden hekelden de „criminele politiek”, die enerzijds banken met belastinggeld redde, maar anderzijds toestond dat burgers met betalingsproblemen massaal hun huizen werden uitgezet.

Sommigen vochten die praktijk met succes aan. Zo noopte een uitspraak van het Europees Hof voor Justitie van twee jaar geleden Madrid tot aanpassing van de strenge Spaanse hypotheekwet, omdat die het voor ‘consumenten’ uiterst moeilijk – zo niet onmogelijk – maakte zich tegen (dreigende) huisuitzetting te verweren.

In een recente reeks uitspraken heeft het Europees Hof de aangepaste hypotheekwet tegen het licht gehouden. Voldoet die nu wel aan de Europese eisen op het gebied van consumentenbescherming? Een van die eisen is dat landen in de Europese Unie ervoor moeten zorgen dat „oneerlijke bedingen” de consument, in casu de burger die een hypothecaire lening aangaat, niet binden.

In de dertien (deels gevoegde) zaken die het Europees Hof hierover kreeg voorgelegd, draaide het om de vraag wat de nationale rechter moet doen als hij in een hypotheekconflict tussen bank en burger tot de conclusie komt dat de leningsovereenkomst een of meer ‘oneerlijke bepalingen’ bevat. Moet hij die overeenkomst dan ongeldig (‘buiten toepassing’) verklaren of moet hij de bank de mogelijkheid geven de betalingsverplichtingen te versoepelen, zoals de aangepaste hypotheekwet voorschrijft?

Het Europees Hof besliste dat het de Spaanse rechter op grond van de nieuwe hypotheekwet vrijstaat de bank tot een milder betalingsregime te verplichten, mits die interventie zijn oordeel over eventuele oneerlijkheid van de bepaling niet tenietdoet. Met andere woorden: de bank die een wanbetaler uit zijn huis wil zetten, kan door de rechter worden verplicht een lagere afdracht te accepteren, maar dat mag hem nooit beletten de gewraakte bepaling buiten toepassing te verklaren. Zo uitgelegd, kan de nieuwe hypotheekwet door de Europese beugel.