Merkel paait Hongaarse ‘paria’ Orbán

Hongarije ligt op de breuklijn tussen het Westen en Moskou. Door Oekraïne staan wereldleiders in de rij.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Hongaarse premier Viktor Orbán gisteren op een persconferentie in Boedapest. Merkel wil Hongarije behouden als bondgenoot van Europa. Foto Laszlo Balogh/Reuters

Politieke opponenten schilderen de Hongaarse premier Viktor Orbán regelmatig af als een internationale paria zonder bezoekers. Maar in februari lijkt Boedapest op een politiek centrum van wereldbelang. Gisteren was de Duitse bondskanselier Angela Merkel te gast, later deze maand volgen de Russische president Vladimir Poetin en de Turkse minister-president Ahmet Davutoglu.

Kleine EU-lidstaten op de breuklijn tussen de Russische en de westerse invloedssfeer kunnen op belangstelling rekenen. Zo kreeg Bulgarije vorige maand de Amerikaanse buitenlandminister John Kerry en zijn Britse collega Philip Hammond over de vloer. Twee belangrijke redenen voor die diplomatieke aandacht zijn de veranderlijke situatie rond de energiebevoorrading in de regio en het streven naar een samenhangend westers front in de Oekraïne-crisis.

Merkel kwam naar Hongarije als hoedster van de Europese eensgezindheid over sancties tegen Rusland. Orbán is een van de meest uitgesproken sceptici. De voormalige anticommunistische studentenleider cultiveerde de afgelopen jaren goede banden met Poetin.

Orbán heeft zich kritisch uitgelaten over de sancties, maar ingaan tegen Merkel zal hij niet snel doen, zegt buitenlanddeskundige András Schweitzer. „Orbán hoopt op economische en politieke voordelen dankzij goede relaties met Moskou. Maar hij wil wel blijven behoren tot de westerse gemeenschap van naties: de NAVO en de EU.”

Ook al zoekt Orbán recent verdere toenadering tot Duitsland, de grootste Hongaarse handelspartner, veel binnenlandse critici blijven angstig dat Hongarije wegdrijft van het Westen. „Frau Merkel, red Hongarije!” stond zondag op een bord bij een antiregeringsdemonstratie in Boedapest.

Meningsverschillen

De Duitse kanselier maakte gisteren geen geheim van haar ideologische meningsverschillen met haar Hongaarse ambtgenoot. Ze verwees in nauwelijks verholen termen naar de autoritaire houding van zijn rechts-conservatieve Fidesz-partij en de uitholling van de vrijheid van de pers en ngo’s in Hongarije. „Ook als je een brede meerderheid hebt, zoals de Hongaarse premier, is het heel belangrijk om de rol van de oppositie, de civil society en de media naar waarde te schatten.”

Ook benadrukte ze dat Hongarije zijn energiebronnen moet diversifiëren. 80 procent van de gasconsumptie komt uit Rusland. „De regering-Orbán heeft een heel diepe afhankelijkheid van Poetin en Rusland opgebouwd”, zegt energiedeskundige Michael LaBelle van de Centraal-Europese Universiteit in Boedapest.

Over twee weken praten Poetin en Orbán naar verwachting over de heronderhandeling van het Hongaarse gascontract met Gazprom. Dat gebeurt tegen de achtergrond van het afketsen van South Stream, de pijpleiding die Russisch gas door Bulgarije, Servië en Hongarije richting Oostenrijk zou vervoeren. Gazprom schrapte die in december na een confrontatie met de EU. Europese concurrentieregels lieten niet toe dat de gasproducent ook de controle had over het transport. Boedapest steunt nu een nieuw Russisch plan om gas naar Europa te leiden via Turkije. In september legde het na een bezoek van Gazprom-topman Aleksej Miller de levering van gas aan Oekraïne stil, volgens de regering om de eigen reserves aan te vullen.

De wortel en de stok

Bulgarije, traditioneel eveneens in de Russische machtssfeer, lijkt zich ondertussen weg te bewegen van Moskou. Bij het afblazen van South Stream wees Miller beschuldigend naar de Bulgaren: die hadden geen bouwvergunningen afgeleverd. Het land verliest nu zijn rol als Europees toegangspunt voor de leiding en loopt zowel gas, transportopbrengsten als werkgelegenheid bij de constructie mis.

De Amerikaanse minister Kerry hield de Bulgaarse premier Boiko Borisov in januari een alternatief voor: de VS onderzoeken financiële en politieke hulp bij de bouw van een reeks gasverbindingen tussen landen in de regio en een pijplijn naar een terminal voor vloeibaar gas in Griekenland.

Tegenover Hongarije tonen de VS eerder de stok dan de wortel. Amerika leverde eind vorig jaar niet alleen kritiek op de eigengereide houding van de regering-Orbán inzake Oekraïne, maar veroorzaakte ook een diplomatieke rel met een inreisverbod voor een reeks Hongaarse overheidsvertegenwoordigers verdacht van corruptie.