Samen! Voor Holland of Limburg

Vandaag moeten partijen hun lijsten indienen voor de verkiezingen op 18 maart. Lokale partijen doen een greep naar de macht, ook in Den Haag.

Zeker honderdvijftig lokale partijen hebben zich in aanloop naar de Statenverkiezingen van maart gebundeld in nieuwe provinciale bewegingen. Dit blijkt uit een inventarisatie van deze krant. Het betreft partijen in vrijwel alle provincies van het land. Van Groninger Belang tot Zeeland Lokaal. Met deze bundeling, waar een op de zes lokale partijen aan deelneemt, doen de lokalen voor het eerst een serieuze gooi naar provinciale macht en – via de getrapte verkiezing van de Eerste Kamer – naar macht in Den Haag.

Lokalen behaalden bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar bijna 30 procent van de stemmen. Dat was meer dan ooit tevoren, en twee keer zoveel als de grootste landelijke partij op lokaal niveau, het CDA. Het contrast met de invloed in provinciehuis en senaat is enorm: daar vormen landelijke partijen een overgrote meerderheid.

Dit frustreert de lokalen, zegt Bert Euser, raadslid van Echt voor Albrandswaard. Hij is een van de oprichters van de politieke denktank Nederland Lokaal, die de bundeling van de lokalen de afgelopen maanden heeft aangestuwd. Volgens Euser ergeren lokale partijen zich steeds meer aan de overmacht van provinciale en landelijke politiek. „De provincie gaat over het onderhoud van wegen. Over de plek waar windmolens komen. Steeds meer gemeenten zeggen: geef ons die taken maar.” Dit zelfbewustzijn is volgens hem niet alleen een gevolg van het succes bij de raadsverkiezingen, maar ook van de decentralisatie naar gemeenten van belangrijke taken als jeugd- en ouderenzorg. Euser: „De gedachte wint terrein dat de gemeente niet de derde overheid is, maar de eerste.”

Hoe voer je campagne?

Welke nieuw opgerichte partij je ook spreekt, de klachten over provincie en Rijk zijn talrijk. Ze nemen gemeenten niet serieus. Ze drukken ongeliefde fusies door. Ze overleggen niet over de locatie van nieuw te bouwen woonwijken. Dit sentiment heeft geleid tot een bundeling van lokalen.

Groninger Belang verenigt zestien lokale partijen in zich: dat is 80 procent van alle lokale, Groningse partijen. „Een samenwerking op deze schaal is nu al historisch binnen onze provincie”, schrijft de partij op haar site. Lokaal Overijssel is een bundeling van negentien lokale partijen, Lokaal Brabant van veertig. Op de vandaag in te dienen kandidatenlijsten van deze nieuwe partijen prijken in alle gevallen twintig namen en vaker dertig of meer: van raadsleden en wethouders van lokale partijen.

Zij zullen namens de provinciale partij campagne voeren in hun eigen gemeente, onder kiezers die zij kennen – en de kiezers hen. Verkiezingsleuzen benadrukken die lokale band: Stem vertrouwd, stem lokaal (Lokale Partijen Gelderland). Sterk lokaal, de Drent centraal (Sterk Lokaal).

Maar hoe voer je campagne namens twintig of dertig vaak zeer verschillende partijen? De ene pro-milieu, de andere anti-windmolen? En hoe acteert een Statenlid namens hen? „Dat kan spannend worden”, zegt Marcel Boogers, hoogleraar regionaal bestuur in Twente. „Vooral als zo’n Statenlid vooral gesteund wordt door kiezers uit één gemeente. Zeg dan maar eens ja tegen een infrastructureel project die juist in jouw gemeente omstreden is.” Maar, zegt hij: „Onoverkomelijk is het niet. Politiek is altijd een uitruil van belangen. Het alternatief is dat de lokalen helemaal niet meepraten.”

De Onafhankelijke Senaats Fractie (OSF), de partij die „onafhankelijke, provinciale partijen” nu al met één zetel in de Eerste Kamer vertegenwoordigt, ziet groeikansen. De OSF dankt haar enige huidige zetel vooral aan de Fryske Nasjonale Partij. Een vijftal van de nieuwe, lokaal geïnspireerde partijen, waaronder het Drentse Sterk Lokaal, is nu aspirant-lid van OSF. Een kandidatenlijst voor de senaatsverkiezing is in de maak, zegt OSF-voorzitter Jabik van der Bij. Hij hoopt op twee zetels, één meer dan nu. Ook Nederland Lokaal van Bert Euser, waar acht provinciale partijen aan gelieerd zijn, bereidt een lijst voor. Euser mikt op drie zetels. „Een bescheiden begin. Daarna kunnen we doorgroeien naar onze natuurlijke grootte.” Samenwerking tussen OSF en Nederland Lokaal houden beide partijen voor mogelijk.