‘Ramp voor Russische wetenschap’

Een kostbare collectie boeken en documenten is verloren gegaan bij een brand in Moskou die 24 uur woedde.

Brandweerlieden bij de smeulende resten van de uitgebrande bibliotheek. In de collectie bevonden zich tal van kostbare handschriften en zeldzame uitgaven. Foto Yuri Kochetkov/EPA

De brand woedde meer dan een etmaal. En hoewel de precieze omvang van de schade nog moet worden vastgesteld, spreken wetenschappers van een ‘ramp’ voor de Russische humaniora.

De brand brak vrijdagavond laat uit op de tweede verdieping van het INION, het Russische wetenschappelijke documentatiecentrum voor maatschappijwetenschappen. Ondanks de inzet van zestig bluswagens en honderden brandweermannen ging een groot deel van het gebouw, met zijn kostbare bibliotheek in vlammen op. Volgens de brandweer is 2.000 vierkante meter vloeroppervlak afgebrand. Een groot deel van het dak is vernietigd.

Vladimir Fortov, directeur van de Russische Academie van Wetenschappen, zei dit weekend volgens de BBC dat naar alle waarschijnlijkheid zo’n 15 procent van de collectie verloren is gegaan. Waar Fortov dat op baseerde is niet duidelijk: vanochtend was het instituut nog niet vrijgegeven door de brandweer.

De brand woedde op de eerste en tweede verdieping van het monumentale betonnen gebouw bij metrostation Profsojoeznaja, in het zuidwesten van Moskou. Het belangrijkste deel van de boekencollectie bevond zich op de begane grond. In hoeverre de bibliotheek – met daarin kostbare handschriften en zeldzame uitgaven – is beschadigd door rook en bluswater, moet worden afgewacht. Een groot deel van de boeken en tijdschriften was niet gedigitaliseerd. „Er waren onvoldoende middelen voor het maken van digitale kopieën”, zo zei de directeur van het INION, Joeri Pivovarov volgens de Russische dienst van de BBC.

Het INION is het grootste wetenschappelijke documentatiecentrum op het gebied van geestes- en maatschappijwetenschappen van Rusland en is met een collectie van ruim 14 miljoen titels in omvang de vierde bibliotheek van het land. In Moskou is alleen de Leninbibliotheek groter.

De collectie van het INION bevat een van de grootste collecties boeken en tijdschriften op het gebied van sociale wetenschappen van Rusland, herbergt oude handschriften in verschillende Slavische en oosterse talen en een grote verzameling zeldzame uitgaven uit de zestiende tot en met het begin van de twintigste eeuw. Zo bezit het INION een deel van de zogeheten Gotische Bibliotheek, een collectie historische boeken die in 1945 uit Duitsland werd meegenomen door het Rode Leger. Het INION herbergt ook een grote hoeveelheid overheidsstukken: verslagen van de Volkenbond en de VN, en van zittingen van het Amerikaanse Congres.

Voor academici is de ramp daarom niet te overzien. Vladimir Fortov van het Russische Academie van Wetenschappen moest denken aan het ongeluk met de kerncentrale van Tsjernobyl, in 1986. „Voor de wetenschap is dit een groot verlies”, zei hij tegen persbureau Ria Novosti. „Dit was in haar soort de grootste collectie ter wereld. Hier ligt materiaal dat nergens anders te bestuderen is, en alle faculteiten op het gebied van de humaniora maakten er gebruik van.”

De oorzaak van de brand is nog niet vastgesteld. De directie van het INION en de Academie van Wetenschappen sloten brandstichting uit. Volgens de Russische krant Izvestia wordt opzet echter bepaald niet uitgesloten in het onderzoek dat het Openbaar Ministerie inmiddels heeft ingesteld. Volgens Izvestia wil het OM weten waarom het brandalarm en de rookmelders in het gebouw niet werkten. Pas nadat ooggetuigen rook uit het instituut zagen opstijgen, werd de brandweer gebeld.

Bij inspecties twee jaar geleden werden volgens de krant meer dan honderd overtredingen van de brandveiligheid geconstateerd. Eind vorig jaar werd daarom de alarminstallatie op de tweede verdieping vernieuwd. Dat is de plek waar de brand naar alle waarschijnlijkheid is uitgebroken.