Opgepompte tetas in de socialistische oliestaat

Een verzorgd uiterlijk is zeer belangrijk in Venezuela. Dankzij Hugo Chávez’ oliesocialisme kregen ook de armen toegang tot plastische chirurgie. Maar nu staat het land van de opgeblazen borsten op knappen.

Links: Etalagepoppen met borsten van typisch Venezolaanse omvang staan uitgestald op een markt in de hoofdstad Caracas. Rechtsboven:Patricia Guerra Ramos, fotomodel en deelneemster aan de Miss Venezuela-verkiezingen, fitness. Rechtsonder:Een Venezolaanse bekijkt een etalage met paspoppen in Caracas. Foto’s Gabriel Osorio

In zijn stoffige werkplaats in de Venezolaanse hoofdstad Caracas schuurt Cheo Reinosa de romp van een etalagepop. Ranke benen leunen tegen de muur en op metalen standaarden staan de topzware torsos van vrouwen. Boven hun slanke tailles prijken borsten als ballonnen.

„Toen ik twintig jaar geleden begon met paspoppen maken, hadden de Venezolaanse vrouwen nog kleine borsten”, zegt Reinosa. „Maar door de jaren heen zijn de borsten van onze vrouwen steeds groter geworden. Dus die van de poppen ook.”

De etalagepoppen met astronomische cupmaten zijn een reflectie van de populariteit van borstvergrotingen in Venezuela. Niet alleen hebben nergens ter wereld zoveel vrouwen de ingreep gehad – rond de 30 procent – ze gaan ook meteen voor het maximale formaat.

Het is de logische uitkomst van een cultuur waar plastische chirurgie iets is om te etaleren in plaats van geheim te houden, zeggen experts. De hang van Venezolanen naar een perfect lichaam oogt oppervlakkig, maar zegt veel over het ontstaan van schoonheidsidealen, ook in Nederland.

Reinosa maakt de rondborstige modellen op verzoek van Venezolaanse winkels. De trend begon een jaar of vijf geleden en heeft enorme proporties aangenomen. „De kleding past er nauwelijks nog omheen”, zegt hij.

De paspoppenmaker zegt soms voor de grap dat de vrouwen in de werkplaats zijn „geopereerd”, het Venezolaanse eufemisme voor een borstvergroting. Over plastische chirurgie heeft hij verder geen mening. „Mijn eigen vrouw zou het mogen”, zegt hij. „Maar de natuur heeft haar gelukkig al ruim bedeeld.”

Schoonheidsdwang. Zo noemt Sunny Bergman het. In haar veelbesproken documentaire ‘Beperkt houdbaar’ (2007) plaatst ze de kritische vragen bij cosmetische ingrepen. „Neem nou iets simpels als oksels ontharen. Als vrouw is het lastig om daar niet aan mee te doen.”

Wát mensen laten perfectioneren zegt veel over de cultuur, zegt Bergman over de telefoon. Zuid-Koreaanse vrouwen laten hun ogen rondmaken uit bewondering voor het Westen. In Nederland is botox populair. Oud betekent afgeschreven.

De megaborsten in Venezuela ziet ze als een uiting van het machismo in Latijns-Amerika, waar strikte lijnen lopen tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid. Plastisch chirurgie versterkt dat onderscheid. Bergman: „Vrouwen worden een soort stripfiguren met enorme tieten.”

De documentairemaakster wil de mythe ontkrachten dat vrouwen zich laten opereren uit onzekerheid. „Onderzoek in Brazilië laat zien dat vrouwen daar in hoge mate tevreden zijn over hun lichaam. Maar tegelijkertijd hebben ze een grote wens om zichzelf te veranderen.”

Plastisch chirurgen doen wereldwijd jaarlijks bijna 12 miljoen operaties, blijkt uit cijfers van de internationale vereniging van esthetische plastische chirurgen. De populairste ingrepen zijn borstvergrotingen, liposuctie en ooglidcorrecties.

Brazilië heeft Amerika ingehaald als land met de meeste ingrepen, volgens statistieken over 2013. Per hoofd van de bevolking bleef plastische chirurgie het populairst in Venezuela. Op 30 miljoen inwoners waren er 231.742 cosmetische operaties.

Op een gegeven moment bereikt plastische chirurgie een „tipping point”, zegt Bergman. De ingrepen worden zo gewoon dat natuurlijke lichamen in de minderheid raken. „Nep wordt de norm. De borsten of ogen waarmee je wordt geboren zullen nooit aan dat beeld voldoen.”

Tropisch model

Plastisch chirurg Jesús Pereira gebruikt speciale siliconenimplantaten voor de Venezolaanse markt. De arts in groen operatieshirt noemt ze „het tropische model”. Groot, rond en hoog op de borstkas geplaatst. Als een permanente push-up.

In Europa kiezen vrouwen liever voor anatomische protheses, legt hij uit in zijn kliniek. „Borsten als een schansje. Zoals de Venus van Milo.” Daar hoeft hij bij Venezolaanse vrouwen niet mee aan te komen. „Ze gaan voor rond als een bal.”

Vanwaar die verschillen? Omdat een borstvergroting een statussymbool is in Venezuela, zegt Pereira. Vrouwen willen juist dat het opvalt dat ze langs de plastisch chirurg zijn geweest.

Maar de grenzen zijn inmiddels bereikt, zegt Pereira. „Nog grotere borsten kan het lichaam niet aan. De rug kan het niet dragen en de hechtingen helen niet omdat er te veel spanning op staat.”

Pereira, wiens kliniek zo’n twintig borstvergrotingen per dag uitvoert, plaatst het belang van plastische chirurgie binnen de Venezolaanse traditie van buena presencia: goed voor de dag komen. Kinderen leren dat een verzorgd uiterlijk belangrijk is voor een succesvol leven.

Het zijn vooral moeders die deze cultuur doorgeven, zegt Pereira. Aan jongens, maar vooral aan meisjes. „De moeders nemen hun puberdochter mee op consult als hun borsten maar niet groter groeien”, vertelt hij. „Ze zijn bezorgd. Het buurmeisje heeft al wel borsten.”

De plastisch chirurg adviseert te wachten tot de meisjes volgroeid zijn, maar daarna heeft hij geen enkele ethisch bezwaar. De gefronste wenkbrauwen uit voornamelijk Europa vindt hij maar hypocriet. „Jullie zijn ook bezig met het vergaren van status, maar op een andere manier.”

Overal ter wereld modelleren mensen zich aan hun omgeving, zegt de arts. Hij onderstreept zijn punt: „Laat een willekeurige vrouw uit Nederland naar Venezuela verhuizen en binnen een jaar staat ze bij mij op de stoep.”

In zijn sportschool in de rijke wijk Los Palos Grandes in Caracas geeft Richard Liñares een paar tips aan een gespierde man. Vrouwen in leggings en strakke hemdjes rennen op lange rijen loopbanden langs de glazen wanden.

Liñares, kaal en gebruind, is de personal trainer van de mooiste vrouwen van Venezuela. Elk jaar drilt hij de deelneemsters aan de Miss Venezuela-verkiezing en de internationale vervolgrondes. Geen land won zoveel titels als Venezuela: zeven keer Miss Universe, zes keer Miss World, zes keer Miss International en twee keer Miss Earth, een nieuw bedenksel.

Liñares krijgt de meisjes aangeleverd van Osmel Sousa, bekend als „de schoonheidstsaar van Venezuela”. De geblondeerde zestiger laat meisjes in badpak rondlopen en vinkt een lijstje af. Hoeveel ze moet afvallen, of ze een beugel nodig heeft, een neuscorrectie of een borstvergroting. De magische maten die moeten worden bereikt: 90-60-90 (de borsten, taille en heupen in centimeters).

Zonder Sousa, die al vanaf de jaren tachtig de selecties doet, had Venezuela nooit het recordaantal internationale titels gewonnen, zegt fitness-guru Liñares. „Onze vrouwen zijn heel mooi. Maar niemand heeft zo’n perfect oog als Osmel voor het kiezen van de juiste meisjes.”

Alle deelneemsters worden naar de plastisch chirurg gestuurd, vertelt hij. Televisiezender Venevisión betaalt de rekening. Net zoals die van de sportschool, de orthodontist, de logopedist, de visagist en de ontwerpers van de jurken.

Liñares omschrijft Miss Venezuela als een grote reclamecampagne voor de schoonheidsindustrie. Maar hoort een miss niet mooi te zijn van zichzelf? De personal trainer lacht. „Natuurlijke schoonheid bestaat niet. Aan iedere vrouw valt iets te verbeteren.”

Oliesocialisme

De kristallen kroon van Miss Venezuela lijkt een sterk contrast te vormen met de linkse gelijkheidsidealen van wijlen president Hugo Chávez en diens opvolger Nicolás Maduro. Maar dat is niet zo.

Het Venezolaanse socialisme draait om materialisme. In tegenstelling tot het bevriende Cuba, waar de Castro’s de bevolking hebben gedwongen tot een leven van eenvoud, is het uitgangspunt van het chavismo dat de armen ook toegang moeten krijgen tot de luxes van de elite.

De enorme oliereserves van Venezuela worden sinds 1998, toen Chávez voor het eerst werd gekozen, omgezet in projecten voor de armen. Die kunnen rekenen op gesubsidieerd eten en gesubsidieerde huizen. Een deel van het geld krijgen mensen contant in hun portemonnee. Dat voedt de consumptiecultuur.

Maar net zoals de grens is bereikt met het oppompen van de borstomvang, zo is dat ook het geval met de ongebreidelde overheidsuitgaven.

Door de aanhoudende daling van de olieprijzen, die vanaf sinds vorig jaar juni met ruim 60 procent zijn afgenomen, raakt Venezuela steeds dieper in de schulden. Het oliesocialisme staat op instorten.

Vorige week braken er demonstraties uit tegen de regering van president Maduro. Bij soortgelijke protesten vorig jaar, die maandenlang aanhielden, vielen meer dan veertig doden en honderden gewonden, zowel onder de demonstranten, voornamelijk studenten, als onder aanhangers van de regering.

Toevallig begon de onrust destijds met de moord op een voormalig Miss Venezuela, Mónica Spear. In januari 2014 werden de 29-jarige soapactrice en haar ex-man doodgeschoten tijdens een beroving op een verlaten autoweg. Hun dochtertje van vijf werd huilend gevonden op de achterbank, met een kogel in haar been.

Het was het begin van kleine protestmarsen tegen het groeiende geweld. De afgelopen jaren is Venezuela afgetakeld tot een van de gevaarlijkste landen ter wereld buiten oorlogsgebied. In 2013 waren er 54 moorden per 100.000 inwoners (in Nederland is dat minder dan 2). Volgens onafhankelijke organisaties in Venezuela is het geweld in 2014 verder verergerd.

De regering van Maduro heeft tot nu toe stand gehouden, mede door onderdrukking van de persvrijheid en verdere marginalisering van de politieke oppositie. Maar de problemen duren voort. De supermarkten zijn leeg. Door de lage olieprijs is er niet genoeg geld om spullen te importeren, van suiker tot shampoo.

Aan siliconenimplantaten is inmiddels ook een tekort. Die werden voorheen uit Amerika, Frankrijk en Brazilië gehaald. Wie familie of vrienden in het buitenland heeft kan ze nog bemachtigen. Maar door de importproblemen zijn veel Venezolaanse vrouwen aangewezen op goedkope nepborsten uit China.

Borsten op afbetaling

Op zondag verandert de woonkamer van de familie Hernández in een schoonheidssalon. De vader verdwijnt achter de televisie, terwijl moeder Nelly (46) en haar drie dochters Leddys (27), Jenny (25) en Emely (24) hun nagels vijlen en lakken en hun lange haren verven en föhnen.

De moeder en haar twee jongste dochters hebben alle drie een borstvergroting gehad. De oudste wil zich ook laten opereren. Leddys had als enige van het gezin een grote cupmaat, maar nadat ze een dochtertje had gekregen, zakten haar borsten in. Ze wil de boel laten optrekken.

„Wie weet komt die slechte invloed van mij”, lacht moeder Nelly. Ze nam ruim tien jaar geleden siliconenimplantaten omdat ze „van voren en van achteren zo plat was als een plank”.

Dochter Emely weet het nog goed. Ze was 13 toen haar moeder thuiskwam uit de kliniek. „Ik dacht meteen: wow, wat mooi. Dat wil ik ook!”

Zeven jaar later had Emely genoeg geld gespaard voor de operatie, aangevuld met een lening van haar moeder. Kosten: omgerekend ongeveer 2.000 euro. Als computeranalist verdient ze 125 euro per maand. „Ik heb mijn kerstbonus gebruikt voor het laatste stukje.”

Emely, die van cup A naar cup D ging, zegt dat de borstvergroting niet echt nodig was voor haar baan. Ze werkt achter de schermen en haar baas is geen borstenman. Maar voor vrouwen met een representatieve functie, zoals haar oudste zus, die verkoopster is, helpt het zeker.

Het gezin woont in Antímano, een arme wijk aan de rand van Caracas. Allemaal hebben ze werk, maar in plaats van te verhuizen naar een veiligere wijk, investeren de vrouwen hun inkomen in studie, maar ook in chirurgie.

Een borstvergroting schept kansen, zeggen de dames Hernández. En waarom zou je dat nalaten? De acht meiden van het vaste vriendinnenclubje van de jongste hebben zich inmiddels allemaal laten opereren. Emely: „We gaven elkaar tips over de beste klinieken.”

Hoe komen de vaak arme inwoners van Antímano aan het geld voor de ingrepen? Als je het wilt, vind je een manier, zegt moeder Nelly. Vrouwen kopen de borsten op afbetaling, nemen een extra baan of lenen geld van familie. De dames Hernández gaan over op een discussie over maten. Te groot is niet mooi. „Soms zie je eerst de borsten en dan pas de vrouw”, zegt Nelly. Maar, zegt ze, als je zoveel geld investeert in nieuwe borsten „is het ook niet het idee dat mensen ze moeten zoeken”.