Nu al kritiek op nieuwe erefunctie Dichter der Nederlanden

Joke van Leeuwen bij de uitreiking van de AKO Literatuurprijs, die zij vorig jaar won Foto ANP / Koen van Weel

Na een Nederlandse en een Belgische Dichter des Vaderlands is er sinds zaterdag ook een Dichter der Nederlanden: Joke van Leeuwen. Zij wordt dichter voor Nederland én Vlaanderen. De Dichter der Nederlanden is in het leven geroepen door het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV), dat hiermee wil bijdragen aan de herdenking van 200 jaar Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Tussen 1815 en 1830 waren Nederland en België één land.

Maar de functie is pas een paar dagen oud, en nu al is er kritiek. En wel van de auteur die als schrijver van het poëzieweekgeschenk het gezicht is van de Poëzieweek, die tot en met woensdag duurt: Ilja Leonard Pfeijffer. Hij verwijt Van Leeuwen dat zij “accepteert dat de poëzie verwordt tot vehikel van propaganda voor nationalistische politieke doeleinden”.

Ook zegt Pfeijffer dat hij de ANV, die als doelstelling de bevordering van de culturele integratie van Nederland en Vlaanderen heeft, “fascistoïde” vindt. Bovendien steekt het hem dat Van Leeuwen de inspanningen van de Belgische Dichter des Vaderlands, Charles Ducal, “frustreert”. Pfeijffer prijst Ducal juist omdat hij de Nederlandstalige, Franstalige en Duitstalige dichters en burgers nader tot elkaar probeert te brengen.

“Door deze functie te aanvaarden bekent Joke van Leeuwen zich tot het idee dat de Vlaamse cultuur meer gemeen heeft met de Nederlandse dan met de andere taalgemeenschappen in België en tot de Groot-Nederlandse gedachte die beleden wordt door nationalistische groeperingen. Joke van Leeuwen heeft zich voor het karretje laten spannen van de PVV en de N-VA en dient ertoe te worden opgeroepen om onmiddellijk afstand te nemen van de functie die zij zojuist heeft aanvaard alsmede van de organisatie die haar die heeft aangeboden.”

Van Leeuwen: ik ben geen naïef trutje

Van Leeuwen is verbaasd door Pfeijffers kritiek. Vrijdagavond zaten ze nog samen in de jury van het Nederlands Kampioenschap Poetry Slam. Dat was gezellig, zegt ze. “Ik vind het beledigend als hij denkt dat ik een nationalistische vlaggenwapper ben”, zegt Van Leeuwen.

“Natuurlijk heb ik gekeken: wat is dit voor een club en wat doen ze, en daarmee zit ik behoorlijk op één lijn. Ik ben al bijna een halve eeuw Nederbelg en ik denk dat ik zinnige dingen over beide landen kan zeggen. Bovendien weet ik heel goed dat als we 200 jaar koninkrijk herdenken, Wallonië daar ook bij hoort. Ik ben geen naïef trutje. En ik ga geen andere dichters in de wielen rijden.”

ANV: het gaat om bevorderen van poëzie

Het klopt dat de Groot-Nederlandse gedachte, die vereniging van Nederland en een Nederlandstalig België tot doel heeft, weerklank vond bij het ANV. “Maar sinds de Tweede Wereldoorlog is daar echt geen sprake meer van”, zegt voorzitter Nelly Maes.

“Wij hebben totaal geen politieke of nationalistische motieven. Ons enige doel met de aanstelling van de Dichter der Nederlanden is om de poëzie in ons gemeenschappelijk taalgebied te bevorderen. Daar lijkt me niets mis mee, want met de verkoop van poëzie gaat het erg slecht.”

Behalve Pfeijffer is ook de huidige Nederlandse Dichter des Vaderlands, Anne Vegter, ongelukkig met de benoeming. “Ik vrees dat de kloof tussen de talen in België alleen verder wordt verdiept”, zegt ze. Toen ze van het initiatief hoorde was ze “even geschokt”, toch weigert ze de nieuwe titel als een aanval op de Dichter des Vaderlands te zien. Dat initiatief, in 2000 onder meer door NRC in het leven geroepen, heeft inmiddels een breed draagvlak. Vegter: “Ik wil bovenal niet dat er een strijd ontstaat tussen collega’s.”