‘Ben briljant, genadeloos en vecht’

René Lobo (1940-2015)

Speldocent, regisseur, acteur

Hij was de „toneelvader” voor de belangrijkste generatie hedendaagse acteurs.

Als docent stelde René Lobo hoge eisen: ambieer je een toneelcarrière, speel dan „op leven en dood”. Foto Marijn Smulders

„Zijn spellessen werken nog elke dag door”: met deze aanprijzing ontving speldocent, regisseur en acteur René Lobo vorig jaar tijdens het Theatergala de Prosceniumprijs voor zijn bijzondere verdiensten. Tussen 1972 en 2013 was Lobo verbonden aan de Toneelacademie Maastricht. Afgelopen donderdag is hij op 74-jarige leeftijd overleden aan longkanker.

Hij was de „toneelvader” voor de belangrijkste generatie hedendaagse acteurs, onder wie Pierre Bokma, Jeroen Willems, Gijs Scholten van Aschat, Bert Luppes, Halina Reijn en Porgy Franssen. Bij ontvangst van de Prosceniumprijs kreeg hij een ovationeel applaus van talloze oud-studenten. Zonder microfoon sprak hij het publiek in de Stadsschouwburg toe: „Oefening, dames en heren.”

René Lobo was op de Toneelacademie beroemd om zijn stellige, oorspronkelijke uitspraken, zoals: „Je komt hier omdat je God wilt zijn, wees dan ook God en doe alles wat je zelf verboden hebt.” En: „Ben briljant, genadeloos en vecht.” Lobo beklemtoonde dat een toneelspeler uniek in zijn of haar spel moet zijn en vrijheid moet nastreven, maar dat kan alleen in een bedding van vakbekwaamheid. Of, zoals hij het eens verwoordde tijdens een gesprek: „De tekst die een acteur zegt moet met perfecte dictie afketsen van je hart.”

René Lobo werd in 1940 in Amsterdam geboren, waar hij de Toneelschool volgde. Na zijn afstuderen in 1964 debuteerde hij in De bruiloft van Figaro bij Ensemble in Eindhoven. Vervolgens was hij verbonden aan Toneelgroep Theater en het Publiekstheater. Hij speelde in films als Amsterdamned en in de televisieserie Bureau Kruislaan. Na enkele regies besloot hij zich voorgoed te wijden aan het lesgeven aan aankomende toneeltalenten. Hij hield hun voor „autonome acteurs” te zijn en zich verre te houden van „spelboeren”. Mede dankzij de inzet van Lobo ontwikkelde de Toneelacademie Maastricht zich tot een vooraanstaand instituut met nadruk op dictie, spraak, tekstanalyse en vakkennis. Lobo was Ridder in de Orde van Oranje Nassau en getrouwd met toneelspeelster Sjoukje Hooymaayer.

In mei 2013 nam Lobo afscheid van „zijn” academie. Auteur Hans Münstermann vereerde hem met een veelzeggende publicatie: Negen redenen waarom iemand geen acteur moet worden – over René Lobo. De Toneelacademie riep bij deze gelegenheid een nieuwe prijs in het leven, de René Lobo Stok voor lef, durf en moed in het theatervak. Dat zijn precies de kenmerken van de inspirerende toneellessen van deze leermeester. Of, zoals zijn oud-studenten nog vaak zeggen: „Als we spelen, spelen we voor hem.”

Hoe vaderlijk Lobo in de leslokalen ook kon zijn, veel studenten vreesden zijn scherpe tong en felle reactie als ze kozen voor een te makkelijke oplossing. Hij stelde hoge eisen: ambieer je een toneelcarrière, speel dan „op leven en dood”. Lobo hield hun voor dat acteren alleen kan voortkomen uit „heilig moeten en urgentie”.