Americana op een rijksweg

nrc.next vraagt deze week dagelijks een dichter om een gedicht te herschrijven. Te verbeteren, of aan te passen aan de tijd. Sjoerd de Jong koos voor een vertaling van Bob Dylan door Bindervoet & Henkes en verklaart zijn keuze.

illustratie Jet Peters

‘Altijd lastig om teksten van muzikanten zonder muziek toch muzikaal te laten klinken – zeker als het gaat om Bob Dylans knotsgekke Basement Tapes, huis-, tuin- en keukenopnames die Dylan in 1967 met vrienden maakte in de kelder van hun huis in de bossen bij Woodstock. De muziek rammelt en ratelt, Dylan jodelt en jubelt, de mannen joelen en stampen met hun voeten. Er waren drank en drugs in het spel.

Krijg dat maar eens vertaald op papier.

Het vertalersduo Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes deed een dappere poging, in een veelbesproken vertaling van Dylans oeuvre, Liedteksten (Nijgh & Van Ditmar, 2006).

Niet alleen vertaalden ze Dylans teksten in bloemrijk of archaïsch Nederlands, ze verplaatsen zijn taferelen ook naar Nederlandse locaties, wat lang niet iedereen even goed beviel. Dat speelt zeker bij The Basement Tapes. Want hoe verplant je deze vaak Amerikaanse orakeltaal, tjokvol bluf, burleske onzin en bravoure, naar oer-Hollandse luchten, kleigrond en de grote vaart?

Zoals in deze twee coupletten uit een van de meest nonsensicale nummers, het opgewekt voortploegende ‘Yea! Heavy and a Bottle of Bread’. Aan het woord is een man (?) die met een stripboekje in de bus stapt (well, the comic book and me, just us, we caught the bus), maar de chauffeur mist (the poor little chauffeur, though, she was back in bed). Die zijn vriendin beveelt in te pakken (pack up the meat, sweet, we’re headin’ out), op weg naar een verre bestemming (for Wichita, with a pile of fruit) en dan uitbarst in opdrachten (get the loot, don’t be slow, we’re gonna catch a trout).

Juist dat ritme, het over elkaar buitelen van alliteraties of rijmwoorden die de opwinding van het op reis gaan suggereren (it’s a one-track town, brown, and a breeze too), kortom de geëxalteerde beweging die in de woorden zit, komt in de bestaande vertaling, in mijn oren, te weinig uit. Al moet het Nederlands blijven. Vandaar de fruitmand en Franeker.

Toegegeven, Dylans absurdisme in dit nummer blijft ongrijpbaar, het is meer klank dan betekenis – maar naar Wichita ga je nu eenmaal niet in een bananenboot, of met een zilvervloot.

Misschien naar Middelharnis? Dylans slotzin Take me down to California, baby! (Bindervoet en Henkes: „Ginder ligt El Silverado, joffer!”) brul ik ten minste liever mee als: „Neem me mee naar Middelharnis, schatje!”

Het blijft Americana op een rijksweg.”