Heavy nieuws

Welke boodschap de eerstejaarsstudent Tarik Z. (19) voor ons en de wereld had toen hij de studio van de NOS binnendrong en tien minuten zendtijd eiste, krijgen we waarschijnlijk niet meer te horen, maar alles wijst op een tragisch gevalletje (eigen)waan. Zelf verklaarde hij tegen de portier: „De dingen die gezegd gaan worden, dat zijn wel hele grote wereldzaken. Wij zijn, zeg maar, ingehuurd door inlichtingendiensten en daar hebben wij zaken vernomen die de huidige samenleving in twijfel trekken. Die gaan wij nu naar buiten brengen.’’

Tja. Schokkend aan die tekst was eigenlijk alleen dat hij me zo vertrouwd voorkwam. Tarik heeft vast een stoornis, maar hij is ook een moderne jongen – de narcistische aanspraak op een verborgen waarheid, de hysterische hyperbool, de zucht naar de sensationele onthulling, in het mediatijdperk is dat gemeengoed geworden. Het postmoderne besef dat de waarheid niet bestaat, heeft niet geleid tot een sceptische, behoedzame omgang met nieuws, maar tot een oneindige verkaveling van de waarheid. Het neerschieten van de MH17, de aanslagen in Parijs, het ware gezicht van Islamitische Staat; iedereen mag zijn eigen versie koesteren.

Wie uniek wil zijn, ziet in de officiële versie van het nieuws slechts van bovenaf opgelegde leugens, die ontmaskerd dienen te worden. De ontmaskeraar neemt geen genoegen met bescheiden kanttekeningen. Hij beschikt immers over een diepere waarheid. Zaken die, zoals Tarik het zo treffend verward uitdrukte, „de huidige samenleving in twijfel trekken”.

Tarik kon, als we de berichtgeving mogen geloven, heel goed Michael Jackson nadoen. Op Facebook speelde hij Leonardo DiCaprio in Inception. Donderdagavond speelde hij de goede terrorist die de wereld verlossing kwam brengen. Het was Edward Snowden meets de broers Kouachi. Niet echt, maar wel net echt. Tarik Z. deed niet, hij deed na. Zolang er maar een camera op stond.

Dat de mensen van de NOS niet zagen dat ze niet met een terrorist maar met een parodie op een terrorist te maken hadden, kun je hen niet kwalijk nemen. Al een half jaar worden er aanslagen in Nederland voorspeld, er was de slachtpartij in Parijs en bovendien was het nepwapen van Tarik, volgens de politie, „niet van echt te onderscheiden”. Dat Tarik geen jihadist was, zei ook niks. De vermoedelijke moordenaar van Els Borst, die ook nog zijn zuster vermoordde, is juist tot zijn waan gekomen door zijn angst voor islamitische terreur. Zonder ideologie kun je ook gevaarlijk zijn. En achteraf is het gemakkelijk relativeren. Er was genoeg om bang voor te zijn.

Des te groter de bewondering voor de portier van de NOS-studio die met zijn verbluffende nuchterheid de waan van de jongen deed verkruimelen. Het was een voorbeeldig staaltje conflictbeheersing. Ook de agenten die hem overmeesterden, hielden zich fraai in.

Jammer dat dat niet voor het NOS Journaal zelf gold. Toen het voorbij was, en ook duidelijk moet zijn geweest dat er van echte dreiging geen sprake was geweest, gaf hoofdredacteur Marcel Gelauff alsnog vol gas. Het optreden van de student was vastgelegd en Gelauff besloot onmiddellijk tot uitzending van de beelden. „Dat was een eigen besluit, daar heb ik niet met anderen over gediscussieerd.” Geen twijfel: „Ik wist meteen, dit is heavy nieuws, ook in de context van de hele veiligheidsdiscussie. Hier is iets unieks gebeurd in de Nederlandse televisiegeschiedenis. Dit móeten we uitzenden.”

Niks mooier dan een nationale ramp die geen nationale ramp is. Je kunt er heel dramatisch over doen („dit nieuws zal de wereld overgaan!”), want je hoeft geen echt bloed op te dweilen.

Dat de jongen met zijn plastic pistool achteraf wellicht tegen zichzelf beschermd moest worden (of anders de in beeld gebrachte agenten), was voor Gelauff geen overweging: „Soms gaat nieuwswaarde vóór privacy. Zeker als iets gebeurt wat de samenleving zó breed raakt.”

Huh? Heavy nieuws, uniek in de televisiegeschiedenis, dat de samenleving breed raakt; ziet Gelauff zelf niet hoezeer zijn overspannen hyperbolen lijken op die van Tarik Z.?

Tarik Z. lijkt me vooral het product van een zelfvergrotende mediacultuur, die door het soort praat als dat van Gelauff wordt aangejaagd. Dankzij de hoofdredacteur van het NOS Journaal kreeg hij alsnog zijn felbegeerde televisieoptreden. Hopelijk brengt het anderen niet op gedachten.