Twijfel en zwakte door lichaam en geest

Het kan niet vaak genoeg gezegd worden: lichaam en geest zijn zo nauw verbonden dat ze niet te scheiden zijn. Te onderscheiden maar niet te scheiden. Die oude typering van de Heilige Drie-eenheid is hier wonderwel op zijn plaats. In een fascinerend overzicht vertelt Niki Korteweg verderop in deze bijlage hoe fouten in die onderlinge samenhang tot ziekte kunnen leiden, en hoe de oude hardnekkige tweedeling lichaam-geest genezing in de weg zit. Je bent ziek, maar de dokter vind niks. Dan zal het wel psychisch zijn! Ja, eh, maar alles op elkaar inwerkt schiet je met die conclusie niet zo veel mee. Tastend zoeken medici nu hun weg in dit moderne labyrint van verkeerd afgestelde lichaam-geest-communicatie.

Een oplossing is er nog lang niet, maar beter besef van de nauwe samenhang tussen brein en lichaam lijkt een voorwaarde voor succes. Het gaat om de héle mens. „Het is lichamelijk én psychisch, en ook de omgeving speelt een rol.”, zegt psycho-fysioloog Jan Houtveen in Kortewegs stuk, „het is een bio-psycho-sociaal probleem.”

Natuurlijk lijkt de diagnose SOLK op alweer een nieuwe modeterm: ‘Somatisch Onverklaarbaar Lichamelijke Klachten’, het zal best. Maar omdat er onder de term een besef ligt van diepe samenhang tussen lichaam en geest, kan de diagnose SOLK toch een stap zijn naar beter begrip. De tijd van de ‘vergissing van Descartes’ – zoals Antonio Damasio de scheiding lichaam geest noemde – is nu wel voorbij.

Tegelijkertijd is het verhaal van SOLK een bewijs van de enorme kracht van de menselijke geest, op paradoxale wijze. Want als een patiënt eenmaal beter begrip van de situatie heeft: ‘het is niet alleen lichaam, het is niet alleen geest’, lijkt een eerste stap naar genezing gezet.

Acceptatie van verwarring. Interessant genoeg is dat op een existentiëler niveau ook de boodschap van bioloog Ed Wilson, in zijn in deze bijlage besproken nieuwe boek The Meaning of Human Existence. Zelfs als de mens zich ooit met genetische manipulatie perfect zou kunnen maken, zou hij toch moeten kiezen voor zijn huidige „uitzonderlijk rommelige, tegenstrijdige, intern verdeelde, eindeloos creatieve menselijke geest van vandaag”.

    • Hendrik Spiering