Pyschisch gewonde dikzak

Uit: Blast vanManu Larcenet © Uitgeverij Oog & Blik

Charles Burns is genomineerd, net als Manu Larcenet, Chris Ware, de duo’s Brian K. Vaughan & Fiona Staples, en Loisel & Tripp. Grote namen, die allen meedingen naar de Fauve d’Or, de prijs voor Album van het Jaar van het internationaal stripfestival Angoulême, de belangrijkste Europese stripprijs. Zondag wordt de winnaar bekend gemaakt.

Maar liefst 35 albums heeft de jury genomineerd: graphic novels, stripseries, cartoonbundels en boekverstrippingen. Uit Frankrijk, maar ook vertaald werk uit Amerika, Japan, Duitsland en België. De ruime selectie onderstreept dat Frankrijk over een serieuze stripcultuur beschikt. De Nederlandse lezer heeft daar maar beperkt zicht op. Veel bereikt Nederland niet. Helaas, want wat er wel aan vertalingen uit het Frans en aan Engelstalige boeken voor de Nederlandse lezer verkrijgbaar is, is bijna allemaal van een kwaliteit die zich alleen maar laat bejubelen.

Er is één Nederlandstalig album genomineerd: Panter van de Belg Brecht Evens. Zijn uitbundige schilderwerk maakt ook zijn zevende album tot een visueel hoogstandje. Maar de kleurenpracht van Evens is bedrieglijk. De intieme vriendschap tussen een klein meisje en een panter spat aan het slot uit elkaar en blijkt een metafoor voor een seksuele nachtmerrie te zijn.

Met het ook in het Nederlands verschenen Suikerschedel voltooide Charles Burns, de tekenaar van klassieker Zwart gat, een fantastische trilogie. Heden, verleden, nachtmerrie en werkelijkheid liepen twee albums duizelingwekkend door elkaar, maar Burns knoopt alle plotdraden keurig aan elkaar. Net als Zwart gat gaat deze trilogie over jongeren die succesvol en begeerlijk zijn, maar struikelen bij hun stap naar volwassenheid.

Narcisme

De liefde tussen de mysterieuze, masochistische Sarah en performer Doug pakt in Suikerschedel uit als een angstaanjagende parabel over narcisme, schuld en lafheid. In zijn wanen zit Doug opgesloten in een apocalyptische wereld die wordt bewoond door groene wezens en pratende wormen. Vrouwen, broeders geheten, baren er monstrueuze eieren.

Het Kuifje-masker waarmee hij optreedt is in die horrorwereld zijn gezicht. Ook de inkleuring en de glasheldere stijl refereren aan Hergé, maar bij Burns is Kuifje aan de lsd. Als geen ander weet hij de hoogglans van Amerikaanse levens en dromen af te krabben.

Magnifiek is de sciencefictionserie Saga van de Amerikaanse auteur Brian K. Vaughan en de Canadese tekenaar Fiona Staples. Ze ontvingen er al tweemaal de Eisner Award, de belangrijkste Amerikaanse stripprijs, voor beste stripserie voor. Saga is het Romeo- en Julia-achtige verhaal van de verboden liefde tussen Marko en Alana, afkomstig van twee planeten die elkaar genadeloos bestrijden.

Het scenario van Vaughan (die meeschreef aan tv-serie Lost) is intelligent en geestig en heeft een stevige anti-oorlogsmoraal. Van de geliefden en de premiejagers die hen moeten doden, maakt Vaughan levensechte personages. Een fijn extra is de ironische voice-over van de verteller, de dochter van het stel, die de avonturen van haar ouders presenteert als terugblik.

Dat de menselijke emoties in dit door mutanten bewoonde universum op de voorgrond staan, is te danken aan het tekenwerk van Staples. Staples blinkt uit in genuanceerde gezichtsuitdrukkingen. Met haar flair geeft ze zelfs een ziel aan creaturen als de Leugenkat (een heerlijk beest dat detecteert of iemand liegt) en The Stalk (een vrouw met tien ogen en een spinnenonderlijf).

Een wonderlijke schat is Building Stories van cultheld Chris Ware: een grote doos met veertien strips, in steeds andere vorm: gouden boekje, katernen en kranten op A4- en A5-formaat, oblong, leporello. De meeste verhalen verbeelden fases uit het leven van een vrouw met een geamputeerd onderbeen, die in barre eenzaamheid haar dagen slijt. Pijnlijk gedetailleerd roept Ware een inert bestaan op vol beschadigde dromen, verveling en onmacht.

De titel is meerledig: net als in de experimentele roman Rayuela: een hinkelspel van Julio Cortázar kan de lezer zelf zijn verhaal ‘bouwen’ – de volgorde bepalen. Het zijn ook verhalen vanuit een gebouw: met portretten van de medebewoners. En de term ‘bouwen’ is van toepassing op de gesublimeerde klare lijn van Ware en de architectuur van zijn pagina’s, met vaak veel piepkleine vakjes. Geen tekst, alleen kijken. In dit fabuleuze en beklemmende boek verglijdt de tijd voelbaar.

Canadese nichten

Ook van minder bekende auteurs zijn er mooie boeken. This one summer van de Canadese nichten Jillian en Matiko Tamaki bijvoorbeeld, is een goed getroffen en sierlijke getekende jongvolwassenenroman. En deel 1 van Krasse knarren van de Fransen Lupano en Cauuet, over drie nog niet getemde senioren, is joyeus en geestig verteld. Het enige nadeel van dit in het Nederlandse vertaalde album is dat het met 56 pagina’s nog te weinig verhaal geeft.

Twee andere Franse albums behoren tot de grote favorieten. Het zijn de slotdelen van veelgeprezen series, die ook in het Nederlands zijn vertaald: Magasin General en Blast. De charmante, nostalgische reeks Magasin General neemt de lezer negen delen lang mee in de verwarring en blijdschap in een Canadees dorpje in de jaren twintig, nadat de moderne wereld er zijn intrede doet. Tekenaars Loisel & Tripp leggen een groot talent aan de dag voor alledaagse sentimenten.

Inktzwart

Van geheel andere orde is het inktzwarte Blast van Manu Larcenet. Met het afrondende vierde deel is deze reeks uitgegroeid tot een huiveringwekkend, overdonderend epos van bij elkaar 800 bladzijden. In Blast snijdt culinair auteur Polza Mancini alle banden met de samenleving door om in de natuur te gaan leven. Zijn drang naar vrijheid is even goed doodsdrift en nihilisme. De zware omstandigheden, gevaarlijke zwervers, criminelen en gekken stellen de drankzuchtige Mancini zwaar op de proef, en hij wordt geteisterd door herinneringen.

Tegelijk is het in duister zwart-wit uitgevoerde Blast een raamvertelling, waarin Mancini wordt verhoord als verdachte van moord. Die beschuldiging kleurt tot aan het dramatische slot de belevenissen van deze psychisch gewonde, arme dikzak. Larcenet won al eerder de Fauve d’Or in Angoulême (voor Het dagelijkse leven), maar hij verdient hem weer. Met deze mengeling van existentiële roman en policier noir zet hij de graphic novel op een hoger plan.

    • Ron Rijghard