Na veertig jaar FIFA ís hij de FIFA

Deze week sloot de inschrijving voor kandidaten voor het FIFA-voorzitterschap. Alles wijst erop dat de Zwitser weer gaat winnen. „Hij zei: ‘I’m too much engaged’.”

Sepp Blatter bezorgde FIFA vooral in Europa een slechte naam. Maar hij kwam tot nu toe ‘schoon’ uit alle onderzoeken.
Sepp Blatter bezorgde FIFA vooral in Europa een slechte naam. Maar hij kwam tot nu toe ‘schoon’ uit alle onderzoeken. Foto LAIF/HOLLANDSE HOOGTE

Elk bezoek aan het hoofdkantoor in Zürich gaat zo: even op de foto met het FIFA-vaantje en de president van de wereldvoetbalbond. En een rondleiding langs de vitrines waar Sepp Blatter zijn memorabilia ten toon stelt. De FIFA-voorzitter is als een kind zo blij met zijn trofeeën, zijn oorkondes en vele foto’s met de groten der aarde.

Blatter (78) is al veertig jaar werkzaam bij de grootste sportbond ter wereld, FIFA, waarvan ruim zestien jaar aan het hoofd. En het is nog lang niet klaar. Afgemeten aan de steun die hem tot nu toe in de wereld is toegezegd, kan hij zich op het FIFA-congres, eind mei in Zürich, moeiteloos voor de vijfde keer tot Koning Voetbal laten kronen. Hij zei, ondanks eerder gedane toezeggingen, dat zijn huidige termijn de laatste was, toch weer: „Mijn werk is nog niet af.” Net als in 2002, 2007 en 2011.

Toen Van Praag de Zwitser eerder deze maand van zijn eigen kandidaatsstelling op de hoogte bracht, kwam hij tegelijkertijd met een voorstel voor een chique aftocht voor Blatter. „Mijn plan was om samen naar de confederaties te gaan en uitleggen waarom het zo goed is dat ik het ging doen en niet hij. Hij reageerde neutraal en vriendelijk. Terecht zei hij: ‘Ik moet daar over nadenken, je overvalt me’.” Helaas voor Van Praag: Blatter stemde niet in. „De volgende dag bedankte hij me en zei: ‘I’m too much engaged. Als ik me terugtrek, gaat het ten koste van mijn geloofwaardigheid’.”

Dat is de beminnelijke Blatter: charmant en innemend. Maar net toen Van Praag dacht serieus genomen te zijn, haalde de FIFA-voorzitter in een interview met CNN maandag keihard uit naar de Europese bonden, die „de moed niet hebben om hem uit te dagen.” Van Praag hoorde het ook. „Ik heb er geen mening over, maar ik denk wel: nou, Sepp, ik was toch op je kantoor om je te vertellen van mijn plannen.”

Pr voor Zwitserse VVV

Joseph S. Blatter wordt op 10 maart 1936 geboren in het Zwitserse Visp. Hij studeert economie en bedrijfskunde en begint zijn professionele leven bij de pr-afdeling van de Zwitserse VVV. De amateurvoetballer komt via de Zwitserse ijshockeybond in aanraking met sportbestuur, maar pas als vertegenwoordiger van de sportieve tak van horlogemerk Longines komt hij in contact met de machtige sportbonzen. Hij valt in de smaak bij Horst Dassler, zoon van Adidas-oprichter Adi Dassler en op dat moment de machtigste man in de sportwereld. In 1975 wordt Blatter ingelijfd door FIFA-baas João Havelange en onder diens machtige vleugels ontwikkelt de ambitieuze Zwitser zich snel. Hij schopt het tot secretaris-generaal en als er in 1998 na 24 jaar een einde komt aan het tijdperk-Havelange is het FIFA-toneel aan hem.

Maar bij de door hem gewonnen verkiezingen in 1998 is de toon meteen gezet met hardnekkige verhalen over bruine enveloppen, die in het Parijse hotel Méridien uitgedeeld zijn aan leden van de Afrikaanse delegatie. Thomas Kistner, onderzoeksjournalist van de Süddeutsche Zeitung en auteur van het boek FIFA Maffia, ziet met eigen ogen hoe Afrikaanse bondsbestuurders zich voor hun stemgedrag komen verontschuldigen bij Lennart Johansson. De Zweedse UEFA-voorzitter was de strijd aangegaan met Blatter, maar verliest met 21 stemmen verschil.

Kistner laakt „het systeem en de mentaliteit” waar Blatter voor staat, als erfgenaam van de „almachtige heersers” Dassler, Havelange en ook IOC-baas Juan Antonio Samaranch. „Blatter is een soort FIFA-machine geworden. Vier decennia kennis, hij weet alles, is geobsedeerd met de organisatie. Blatter trekt aan alle touwtjes; eigenlijk was dat onder Havelange al het geval. Maar hij heeft ook niets anders, hij is die vier letters geworden: FIFA. Alleen een officier van justitie kan hem wegkrijgen.”

Schikking van 90 miljoen

Maar dat is geen aanklager gelukt. De meest flagrante streek van Blatter is volgens Kistner de wijze waarop creditcardmaatschappijen Mastercard en Visa tegen elkaar werden uitgespeeld als sponsors. De FIFA gunde Visa het sponsorschap, ook al had Mastercard het recht van de eerste optie. De rechtbank in New York achtte bewezen dat daarbij gefraudeerd is en FIFA schikte voor 90 miljoen euro met Mastercard. Blatters FIFA speelde „alles behalve fair play”. Waarom moest het per se Visa worden? Het zijn dit soort onverklaarbare toeren die bij Kistner vermoedens van zelfverrijking oproepen – hoewel dat bij Blatter nooit is aangetoond.

Velen die met Blatter gewerkt hebben of dat nog doen, zijn opvallend mild over de man die leiding geeft aan een organisatiemet een besmeurd imago. Rond FIFA hangt een geur van corruptie. Harry Been, voormalig KNVB-directeur en leider van de Nederlandse kandidatuur voor het WK 2018, maakte Blatter 25 jaar mee en komt hem nog tegen bij vergaderingen van de organisatiecommissie van het WK –20, waarvan hij lid is. De slechte reputatie van FIFA is volgens Been vooral gecorrumpeerde bestuursleden, zoals Jack Warner en Chuck Blazer, te verwijten. „Ik denk niet dat Blatter van hun praktijken op de hoogte was. Nee, dat weet ik niet zeker, dat is een aanname. Maar hij is schoon uit alle onderzoeken gekomen. Blatter wordt evenwel gezien als de verpersoonlijking van de FIFA. In met name West-Europese kringen werkt dat tegen hem.”

Zijn invloed als sportbestuurder is dusdanig groot, dat velen terughoudend reageren als nader geïnformeerd wordt naar de kleine Willem Tell. Een serieuze criticus uit zijn nabijheid wil alleen als anonymus praten. „Voor mij symboliseert Blatter nog steeds de promotor van Longines, veertig jaar geleden. Type extravert, met oog voor public relations, een man die weet waar op een voetbalveld zijn reclamebord moet staan. Een goede verkoper, maar niet van een hoog intellectueel niveau.” Waarom Blatter desondanks zo hoog is gestegen? „Omdat hij handig is, zich goed weet te verkopen. Hij reist alle landen af en kent alle bestuursleden, die het op hun beurt een eer vinden dat de FIFA-voorzitter op bezoek is. In elk land loopt hij bovendien bij de president binnen. Blatter regelt zijn eigen audiënties.”

Afzijdig bij het IOC

Hoe anders gedraagt Blatter zich zodra hij onderdompelt in het grote geheel dat IOC heet en waarvan Blatter qualitate qua lid is – hij bezet één van de vijftien plekken die gereserveerd zijn voor internationale bondsvoorzitters. Het IOC-lid Blatter is opvallend low profile tijdens vergaderingen en houdt zich afzijdig van het machtsgremium. Zijn belangrijkste inbreng bij de recentelijk aangenomen 40 hervormingen: graag afschaffing van de leeftijdsgrens van 70 jaar. Geen wonder, want bij FIFA is die limiet onder zijn druk vorig jaar komen te vervallen. Maar binnen het IOC kreeg Blatter, die als oudgediende overigens buiten die leeftijdsrestrictie valt, geen steun.

Michel D’Hooghe verzet zich tegen compromitterende verhalen over Blatter. De Belg, die al 27 jaar lid is van het uitvoerend comité van FIFA, vindt dat hem weinig is te verwijten. Ook niet rond de omstreden toewijzing van WK’s aan Rusland en Qatar. Stellig: „Ik ben ervan overtuigd dat Blatter daarin geen rol heeft gespeeld. Zijn slechte naam heeft hij te danken aan bestuursleden die niet integer hebben gehandeld. Warner en Blazer zijn niet zonder reden uit FIFA gezet. Er is een wervelstorm negativiteit over Blatter uitgestort, maar op grond van de feiten is dat onterecht.”

Hoe aimabel ook, Harry Been vindt dat Blatter zich niet herkiesbaar had moeten stellen. „Hij is op leeftijd. Zijn tijd is voorbij. Dat heeft hij bij de laatste verkiezing beloofd. Onder zijn leiding is de naam FIFA bezoedeld. Alle reden om te stoppen.”