Het kuddedier mens

Briefwisseling tussen hoogleraar economie Bas Jacobs en schrijver Arnon Grunberg.

Beste Bas

Politici zijn mensen die vooral aan de volgende verkiezingen denken. Zij gaan niet zozeer uit van economische analyse, maar van beeldvorming waarmee verkiezingen kunnen worden gewonnen of verloren. Het verhaal dat ‘ons belastinggeld’ wordt gebruikt om luie Grieken te subsidiëren, is een verhaal dat het bij een deel van het electoraat goed zal doen. Wij weten dat dit verhaal niet waar is, maar verhalen hoeven niet waar te zijn om effect te hebben in de realiteit. Dat is een van de problemen waar politici en andere burgers mee kampen: er bestaat weinig of geen verband tussen het waarheidsgehalte van een verhaal en het effect dat dat verhaal heeft op de overtuigingen en gedragingen van mensen.

Zo kom je uit bij nationaal-economisch masochisme. Misschien zou iemand moeten vragen: ‘Meneer Rutte, wat trekt u zo aan in nationaal-economisch masochisme?’ En, zoals je zelf al suggereerde, waar masochisme de kop opsteekt is sadisme nooit ver weg.

Er wordt vaak gewezen op het Duitse inflatiespook van de jaren twintig dat zou hebben bijgedragen aan de opkomst van de NSDAP. Dit trauma zou Duitsland nooit te boven zijn gekomen, waardoor het land nog steeds in de greep is van verlammende angst voor inflatie. Die verklaring is te eenvoudig. In Amerika hebben tegenstanders van Obama’s economische politiek ook steeds gewezen op het gevaar van hyperhoge inflatie. We weten wat er gebeurde: de inflatie kwam niet.

Uit een uitstekend profiel dat enige tijd geleden in The New Yorker stond, bleek dat Merkel een pragmatische vrouw is. Ik vermoed dat zij niet voor nationaal-economisch masochisme heeft gekozen omdat zij daar werkelijk in gelooft, maar om de partij Alternative für Deutschland (AfD) niet meer munitie te geven, om te voorkomen dat het Duitse politieke stelsel ontwricht raakt. De AfD begon overigens als anti-europartij maar dreigt een anti-moslimpartij te worden.

Voor sommige mensen is het verschil tussen euro en moslim minimaal. Zij zien in de moslim een euro in mensengedaante.

Nog een andere reden waarom sommige politici voor stagnatie en straf kiezen: veel burgers zien in de overheid een alternatieve God en sommige politici zijn zich gaan identificeren met de oud-testamentische God die zoals bekend voortdurend straf uitdeelt aan Zijn volk omdat het niet genoeg van Hem houdt.

Enkele politici menen sommige lidstaten van de EU te moeten straffen omdat die lidstaten niet genoeg onderdanige liefde hebben getoond. Kort gezegd: omdat kortstondig nationaal belang zwaarder weegt dan langdurig gezamenlijk belang.

Als economen meer invloed willen hebben op beleidsmakers en het nationaal-economisch masochisme wensen te bestrijden, zullen ze ook Machiavelli en Freud moeten gaan lezen. Ze zullen hun retorische vermogens moeten verfijnen.

Dus ja, laten we Draghi steunen. Kwantitatieve verruiming is geen panacee, maar beter dan niets. En bubbels zijn onvermijdelijk. Het kuddedier mens zal altijd weer naar de bubbel worden gedreven: de begeerte, de waanzin, de hoop.

Bubbels zijn ook niet per definitie slecht. Als de doden konden praten zouden ze tegen de levenden zeggen: „Jullie leven allemaal in een bubbel.”

Hartelijke groet, Arnon