Eén telefoontje naar Oekraïne: landverraad

Een Russische huismoeder riskeert 20 jaar cel wegens ‘landverraad’, omdat ze de Oekraïense ambassade waarschuwde voor naderende troepen. Tegelijkertijd ontkennen de Russen betrokken te zijn bij de oorlog in Oekraïne.

Kun je iets verraden wat nooit is gebeurd? Volgens de Russische overheid wel. Op 21 januari, zo werd deze week bekend, werd Svetlana Davydova gearresteerd. Agenten van de geheime dienst FSB vertelden haar dat ze werd beschuldigd van ‘landverraad’.

Svetlana Davydova, huisvrouw en moeder van zeven kinderen, belde met de Oekraïense ambassade in Moskou om te rapporteren dat er Russische troepen onderweg waren naar Oekraïne. Volgens de officiële lijn van het Kremlin verstrekte ze daarmee onjuiste informatie: volgens Moskou zijn er helemaal geen Russische soldaten in de Donbas.

Toch zit Svetlana Davydova nu al meer dan een week vast op verdenking van overtreding van artikel 275 van het Russische Wetboek van strafrecht. Vorige week verlengde een rechtbank in Moskou haar voorarrest. De maximale gevangenisstraf voor het ‘verraden van de staat’ is 20 jaar.

De feiten van strafzaak ‘221-601’ speelden zich af in het provinciestadje Vjazma, op zo’n 200 kilometer ten westen van Moskou. Op een dag in april merkte Svetlana Davydova dat de kazerne bij haar in de straat angstig leeg was. In de bus hoorde ze hoe een soldaat telefoneerde over troepenverplaatsingen naar Moskou en „van daaruit verder”.

„Ze dacht dat het gesprek ging over een verplaatsing naar Donetsk”, zo vertelde Svetlana’s man Anatoli Gorlov tegen de Russische krant Kommersant.

‘Groene mannetjes’ in Oekraïne

In april is de Krim door Russische troepen bezet, en zwerven er gewapende ‘groene mannetjes’ door het oosten van Oekraïne. Er dreigt een burgeroorlog. De NAVO maakt bekend dat Russische troepen zich hebben samengetrokken aan de Oekraïense grens, klaar voor een invasie.

„Sveta werd hevig aangegrepen door die gebeurtenissen en daarom besloot ze zich te wenden tot de ambassade”, aldus Anatoli Gorlov tegen Kommersant. Gorlov denkt dat zijn vrouw wilde voorkomen dat er „slachtoffers” zouden vallen. „Volgens mij was het gewoon een emotioneel telefoontje”, zei hij tegen Radio Svoboda.

In de afgelopen maanden stapelt het bewijs zich op dat Rusland de opstandelingen in Oost-Oekraïne voorziet van wapens, en dat Russische militairen als ‘vrijwilligers’ meevechten in de Donbas. Toen de pro-Russische separatisten in augustus onder de voet werden gelopen, stuurde Moskou waarschijnlijk ook reguliere troepen de grens over. Hoeveel Russische soldaten bij de gevechten om het leven zijn gekomen, is niet duidelijk. ‘Soldatenmoeder’ Loedmila Bogatenkova kwam na wekenlang onderzoek tot een lijst van 18 gesneuvelden. Toen de 73-jarige mensenrechtenactiviste aankondigde dat ze een lijst van 400 doden en gewonden zou publiceren, werd ze opgepakt.

Moskou ontkent nog steeds bij hoog en bij laag dat het een geheime oorlog voert in Oekraïne. Volgens het Kremlin probeert Rusland juist te bemiddelen in het conflict tussen Kiev en de separatisten.

Maar als Rusland neutraal is, dan kan het telefoontje van huismoeder Davydova toch nauwelijks bezwaarlijk worden genoemd. Advocate Anna Stavitskaja stond eerder een spionageverdachte bij. Artikel 275, vertelt ze in een vraaggesprek met Kommersant, is gericht tegen het lekken van staatsgeheimen, of tegen het verlenen van ‘assistentie’ aan een buitenlandse mogendheid indien dit „in strijd is met de veiligheid van de Russische Federatie”.

De FSB zal moeten bekennen

Volgens Stavitskaja kan de zaak tegen Davydova geen standhouden. „In de loop van deze zaak zal de FSB moeten toegeven dat er militairen naar Oekraïne zijn gestuurd”.

De zaak tegen Davydova heeft in Rusland tot de nodige ophef geleid. Parlementslid Dmitri Goedkov, lid van de ‘presidentiële raad voor de mensenrechten’ heeft vragen gesteld aan de FSB en het Openbaar Ministerie. „Als er sprake is van landverraad, dan bevestigt dat dat Russische troepen meedoen in Oekraïne”, zo zei Goedkov tegen de krant Roeskaja Gazeta. „Als dat niet wordt bewezen, dan is er geen sprake van landverraad.”

Anatoli Gorlov maakt zich ondertussen grote zorgen over zijn vrouw. „Onze advocaat zegt dat het een hele serieuze zaak is”, vertelde hij aan Radio Svoboda. „En dat ze haar tenminste 12 jaar zullen geven.”

    • Steven Derix