Dochter/zoon te huur

De gezelschapsdame of -heer is terug. Ze gaan tegen betaling op pad met ouderen. Mee op tandartsbezoek, dagjes naar het strand, koffie drinken in een café – alles om de eenzaamheid te verdrijven.

Foto Mieke Meesen

Humanistiek-student Jantien Hijne (28) wandelt sinds zeven maanden wekelijks met de 69-jarige Rob van der Wateren. „We praten over hem, maar ook over mij. Daar vraagt hij altijd naar.” Het leeftijdsverschil van ruim veertig jaar vindt Hijne niet lastig: „Het is juist interessant dat hij uit een andere tijd komt en andere liedjes en nieuwsfeiten kent.” Van Wateren is niet Hijnes opa, maar sinds zeven maanden haar klant – al is hun band ook vriendschappelijk. Hijne klust bij als gezelschapsdame.

Een groeiende groep ondernemers stort zich op de markt van eenzame ouderen. Voor 12,50 tot een paar tientjes per uur verhuren de bedrijfjes gezelschap. Ze hebben namen als Huur Een Dochter, Vertroetel Je Ouders, Met Gea, Fleur de Dag, Senioren-Assistent, SeniorenStudent en Iemand Thuis.

De vergrijzing is een logische verklaring voor de opmars van dit soort ondernemingen, als is het niet met zekerheid te zeggen. Ook wordt er gewezen naar gemeentelijke bezuinigingen op de thuiszorg – als de hulp niet meer langskomt, wordt het wel erg stil in huis. Daarnaast wordt ook van ouderen verwacht dat ze langer zelfstandig blijven wonen. Hijne denkt dat veranderende familiebanden ook een oorzaak kunnen zijn. „Ik ken genoeg mensen die geen binding met hun familie voelen of hun familie zelfs niet zien. Logisch dat er nieuwe manieren worden gezocht om sociale structuren op te bouwen.”

Een van de eerste gezelschapsdiensten was het Amsterdamse Huur een Dochter, opgericht door Wikke Rikmenspoel (63). Voormalig verpleegkundige Helène Herinckx (59) houdt namens Huur een Dochter al negen jaar ouderen gezelschap. „Het belangrijkste is dat je speciaal voor iemand komt”, zegt Herinckx. Zelfs als dementerende ouderen haar niet herkennen „leven ze op” als de gezelschapsdame binnenkomt. „Meestal neem ik mijn hond mee. Daar weten ze vaak wél de naam van.”

Herinckx heeft ook een dementerende cliënt, in een verpleeghuis in Hilversum. „Bij haar ben ik een dochter, in de breedste zin van het woord. Ze heeft helemaal niemand meer. Ik houd in de gaten wanneer ze naar de pedicure moet, naar de kapper, naar de tandarts. In het verpleeghuis doen ze ongelooflijk hun best, maar er is gewoon te weinig personeel.”

Als de cliënt wel kinderen heeft, doet Herinckx als gezelschapsdame meestal „alleen de leuke dingen”. Dagjes naar het strand, koffie drinken in een café. Soms is het gezelschap houden gemakkelijker voor haar dan voor de eigen kinderen. „De kinderen zeggen vaak: ze is enorm veranderd. Maar ik ontmoet iemand zoals die nu is, ik mis de oude persoon niet. En ik heb de verhalen niet al honderd keer gehoord.”

Huur een Dochter heeft ongeveer 50 cliënten en evenveel gezelschapsdames in de regio’s Amsterdam en Hilversum. Dat is eigenlijk best weinig, voor een bedrijf dat al elf jaar bestaat. Rikmenspoel neemt niet meer cliënten aan omdat ze alle coördinatie zelf wil kunnen doen. „Nu heb ik met iedereen persoonlijk een band en kan ik elke e-mail snel beantwoorden. Met meer zou dat niet lukken.”

Ze doet géén huishoudelijke hulp

Dat er ook buiten Amsterdam vraag naar gezelschap is, merkte zorgconsulent Arjan Kaspers drie jaar geleden. Hij is eigenaar van particuliere thuiszorgorganisatie De Lindenborgh in Enschede. Kaspers richtte drie jaar geleden de dienst Met Gea op, een afkorting voor Gezelschap en Assistentie. Zo’n 115 senioren maken daar inmiddels gebruik van. Een ideale Gea is „behoorlijk algemeen ontwikkeld”, minstens 30 jaar en zelf gesetteld. Ze is, benadrukt Kaspers, géén huishoudelijke hulp, doet géén verzorgende taken en is zo betaalbaar mogelijk. De dienst kost 15 tot 16 euro per uur.

Waarom zouden ouderen – of hun kinderen – betalen voor gezelschap, als er ook talloze maatjesprojecten en andere vrijwilligers voorhanden zijn? „Wie bovenmodaal verdient komt daar vaak niet voor in aanmerking”, zegt Kaspers. En, veel van zijn cliënten willen wat kunnen vragen van hun Gea. „Ze willen strakke afspraken maken. Zeggen: ik wil heel graag dat je er morgen om 10 uur bent. Dat is met een vrijwilliger toch wat vrijblijvender.”

Wie van dit soort diensten gebruik maakt, hecht volgens Kaspers waarde aan „zelfregie”. „Dat gaat niet samen met de hele dag het gevoel te hebben dankbaar te moeten zijn. Natuurlijk zijn ze het, maar ze willen niet voor alles dankjewel zeggen.”

Dat er voor haar gezelschap wordt betaald, maakt de relatie met de familie of bewindvoerder van de oudere ‘netjes’, zegt gezelschapsdame Herinckx – dat bedoelt ze positief. „De kinderen kunnen me vragen of ik extra langskom tijdens hun vakantie, of dat ik meega naar het ziekenhuis. Ze overvragen me niet, want ze betalen ervoor.” Met haar cliënten bouwt ze een bijzondere band op, zegt Herinckx, daar doet haar salaris niets aan af. „Ik maak ze op zoveel momenten mee. Vaak ben ik er in de laatste dagen voor het overlijden bij.”

Het is vooral een luxedienst

Zo’n 600 van de 2.000 verzorg- en verpleeginstellingen gaan sluiten. Ouderen worden geacht langer thuis te wonen, en ze moeten meer zorgtaken zelf regelen. Allemaal gunstig voor de vraag naar betaald gezelschap. Maar hoe groot kan deze markt worden? Een alleenstaande oudere kan dit soort gezelschap vanuit een persoonsgebonden budget betalen. Toch lijken de huurdochters en seniorenassistenten vooral een luxedienst te leveren, voor vermogende ouderen.

Er zijn wel goedkopere diensten. Het grote verschil: die verhuren eerder ‘kleindochters’ dan ‘dochters’. SeniorenStudent vraagt 12,50 euro per uur voor gezelschap van een student. Iemand Thuis (met een bestand van 100 jongeren en ongeveer 50 cliënten) rekent 10 euro per uur.

Geen van de gezelschapsaanbieders lijkt tot nu toe echt rijk te worden van hun werkzaamheden. Iemand Thuis heeft meer jongeren in dienst dan er cliënten zijn. Kaspers van Met Gea zegt dat ze er wel aan verdienen, „maar het is nog niet een heel grote markt”. Dat het „nog niet helemaal stormloopt” zegt ook Bas Tholenaar, van Senioren-Assistent.

Maar de meeste aanbieders zeggen de vraag wél te zien stijgen. Wikke Rikmenspoel van Huur Een Dochter heeft het afgelopen half jaar „absoluut” meer aanvragen gehad: „Kinderen merken dat ouders het verzorgingstehuis waar ze voor op de wachtlijst staan niet in gaan komen. Dus bellen ze mij.”

    • Anna Vossers