Immuniteit ontregeld of te scherp afgesteld zenuwstelsel

Een miljoen Nederlandse volwassenen en kinderen hebben het. Een derde van de mensen in de wachtkamer van de huisarts komt ervoor. Venijnige lage rugpijn, chronische hoofdpijn genoemd, niet-aflatende spierpijn, dagelijkse buikpijn, chronische vermoeidheid. Die patiënten worden soms doorverwezen. Maar ook internist, kinderarts, cardioloog, neuroloog en reumatoloog kunnen vaak geen medische verklaring vinden. De helft van de patiënten blijft zitten met een vage restdiagnose: chronische hoofdpijn, prikkelbare-darmsyndroom, vermoeidheidssyndroom, fibromyalgie. Sinds kort heet dat allemaal SOLK: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten.

In 2013 kwam er een speciale behandelingsrichtlijn voor SOLK voor huisartsen, inclusief mogelijke verwijzing naar een psycholoog of psychiater. Maar dat schiet veel patiënten in het verkeerde keelgat. Dat er geen lichamelijke oorzaak is en het ‘dus psychisch’ is, suggereert aanstellerij. ‘De vergissing van Descartes’ noemt de Amerikaanse neuroloog Antonio Damasio die oude scheiding tussen lichaam en geest. Dat onderscheid bestaat niet, vindt ook psycho-fysioloog Jan Houtveen, die al vijftien jaar medisch onverklaarbare klachten onderzoekt. „Het is lichamelijk én psychisch, en ook de omgeving speelt een rol. Het is een bio-psycho-sociaal probleem.”

Een groeiende groep artsen onderzoekt dan ook het effect van alternatieve therapieën die zich op lichaam en geest richten, zoals meditatie, hypnotherapie of yoga. En het onderzoek naar lichamelijke oorzaken richt zich steeds meer op een overkoepelende ontregeling van het lichaam. Voor het idee van een te gevoelig afgesteld zenuwstelsel levert hersenonderzoek inmiddels steeds meer bewijs. Een ander, veelbelovend aanknopingspunt biedt onderzoek aan het afweersysteem van mensen met deze klachten. Dat immuunsysteem lijkt een belangrijke schakel tussen lichaam en geest.

    • Niki Korteweg