Sanctiepuzzel wordt door Grieken nog moeilijker

Na Griekse druk viel gisteren een EU-besluit over aanscherping van sancties tegen Rusland zwakker uit. Het kraakt in Brussel.

De nieuwe Griekse minister van Buitenlandse Zaken Nikos Kotzias schudt de hand van zijn Litouwse collega Linas Linkevicius. De Nederlandse Bert Koenders kijkt toe. Foto: EPA/Olivier Hoslet

Zat de Russische leider Poetin gisteren nou wel of niet aan tafel tijdens Brussels spoedoverleg over Oekraïne? Met die vraag op de lippen keken Europese ministers van Buitenlandse Zaken gisteren argwanend naar hun kersverse Griekse collega, Nikos Kotzias.

Syriza, de links-radicale en deels oud-communistische partij die Griekenland sinds maandag regeert, koestert de historische band die het heeft met Moskou. Oekraïne-crisis of niet. Dinsdag werd meteen al duidelijk wat dat betekent: een harde EU-veroordeling van Rusland, naar aanleiding van het opnieuw opgelaaide geweld in de Donbas, werd door Athene verworpen.

Gisteren bleek dat geen eenmalige bevlieging. Natuurlijk streeft Griekenland naar vrede en stabiliteit in Oekraïne, zei Kotzias bij aankomst in Brussel. „Tegelijkertijd wil het voorkomen dat er een breuk ontstaat tussen de EU en Rusland.”

Het is nooit gemakkelijk om Europa met één stem te laten spreken inzake Rusland. Maar EU-lidstaten wisten economische en geopolitieke tegenstellingen tot nu toe steeds aardig te overbruggen. Het handhaven van die eenheid wordt nu veel moeilijker, verwachten EU-diplomaten.

Gisteren lukte dat amper. De ministers moesten besluiten over uitbreiding van sancties. De Pool Grzegorz Schetyna zei dat het er „intensief en heel emotioneel” aan toe was gegaan. Zijn Griekse collega had „argumenten van zwaar kaliber” niet geschuwd. Volgens ingewijden leek het er zelfs even op dat de ministers met lege handen naar buiten zouden komen.

De eenheid werd – deze keer althans – na een pauze om af te koelen hersteld. Binnen een week komen er nieuwe namen op de zwarte lijst van personen die niet langer welkom zijn in de EU. Maar de conclusies van de ministers zijn minder scherp dan in een eerdere conceptversie. De bestaande sancties, die in maart zouden aflopen, worden verlengd tot september, in plaats van tot december. En de Europese Commissie moet, voor als de situatie verslechtert, alvast voorbereidingen treffen voor „passende actie” en niet, zoals het er eerder stond, „verdere sancties”.

Italiaanse versus Pool

Dat is overigens niet alleen het Syriza-effect. Het sanctiebeleid stond al voor de Griekse verkiezingen onder druk. Begin deze maand uitte de EU-buitenlandcoördinator, Federica Mogherini, de wens om een strategische discussie te voeren over verbetering van de relatie met Rusland. Vooral Oost-Europese landen reageerden nijdig op een door de Italiaanse rondgestuurd ‘discussiepaper’. „Mogherini stelt vragen en zolang Rusland de separatisten in Oekraïne gedoogt en helpt is dat niet het juiste signaal”, zegt een EU-bron.

Ook Donald Tusk, president van de Europese Raad van regeringsleiders, mengde zich in het debat. Afgelopen zaterdag waarschuwde de Pool tegen een politiek van „appeasement”, een harde verwijzing naar de vooroorlogse verzoeningspolitiek jegens Hitler. „Appeasement moedigt de agressor aan tot meer geweld. Tijd om ons beleid op te voeren op basis van harde feiten en niet illusies.”

Verdeel en heers

Intussen speelt er nog een kwestie die de Europese eenheid jegens Rusland op de proef stelt. Moskou stelde in februari vorig jaar een embargo in voor Europese varkensproducten, nadat in Litouwen Afrikaanse varkenspest was gesignaleerd. Wanhopige varkenshouders veerden dan ook op toen de Russen onlangs aankondigden weer zaken te willen doen. Dat wil zeggen, met zes EU-landen, waaronder Nederland, Frankrijk, Hongarije en Italië.

Nederland praat hier niet over met Rusland, zegt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken desgevraagd. Maar Frankrijk heeft al een bilaterale deal gesloten, zo kondigde landbouwminister Stéphane Le Foll tien dagen geleden aan, tot woede van landen die niet op het lijstje van Moskou staan. Herleeft de verdeel-en-heerspolitiek van Poetin? „Het lijstje geeft haarscherp aan wie Poetin in de EU wil straffen en wie hij wil belonen”, zegt een EU-diplomaat. De Europese Commissie zegt dat bilaterale verdragen in dit dossier „onwenselijk” zijn, maar dat zij machteloos staat: het is niet in strijd met de regels. Oekraïne-crisis of niet.

    • Stéphane Alonso