Pensioenfondsen onder druk door lage rente

Pensioenfondsen zien hun vermogens groeien door de lage rente, maar hun verplichtingen groeien harder.

De financiële positie van veel pensioenfondsen staat onder druk. Bij vier van de vijf grootste bedrijfstakpensioenfondsen is de dekkingsgraad (de verhouding tussen hun kapitaal en wat ze nu en in de toekomst aan pensioenen moeten uitkeren) lager dan de minimaal vereiste 104,2 procent. De pensioenen zullen in 2015 daardoor niet mee kunnen stijgen met lonen en prijzen. Bij aanhoudend lage rente worden kortingen niet uitgesloten.

Dat blijkt uit de publicatie van de jaarcijfers 2014 door vijf grote pensioenfondsen: ABP, Zorg & Welzijn, PMT (metaal & techniek), PME (metaal en elektro) en bpfBOUW (bouw). Het dekkingstekort geldt naar verwachting ook voor veel andere fondsen die hun dekkingsgraden (nog) niet naar buiten hebben gebracht. Fondsen moeten van toezichthouder De Nederlandsche Bank extra vermogen aanhouden om risico’s als waardedaling van beleggingen te kunnen opvangen.

De dalende dekkingsgraden worden veroorzaakt door de lage rente, waardoor de verplichtingen van de fondsen sterk zijn gestegen. Om dezelfde bedragen in de toekomst te kunnen uitkeren, moeten de fondsen nu meer in kas hebben. De lage rente zal dit kapitaal immers nauwelijks doen groeien.

De pensioenfondsen hebben wel goede rendementen op hun beleggingen behaald in 2014. APB (2,8 miljoen deelnemers binnen overheid en onderwijs) voegde een recordbedrag van ruim 43 miljard euro toe aan het beschikbare vermogen van 344 miljard euro, een stijging van 14,5 procent. Bij het op een na grootste pensioenfonds, Zorg & Welzijn, steeg het belegd vermogen met 15,5 procent naar bijna 162 miljard euro. De positieve ontwikkeling van de rendementen is meestal echter onvoldoende om de gevolgen van de lage rente te compenseren. De dekkingsgraad van ABP daalde naar 101,1 procent, die van Zorg & Welzijn naar 102 procent.

Voorzitters van de fondsen waarschuwen voor de nadelige gevolgen van versterking van de lage rente door de Europese Centrale Bank, bedoeld om de economische groei te stimuleren. Benne van Popta van PMT: „Dit beleid pakt zeer nadelig uit voor pensioenfondsen, waardoor het vertrouwen van een grote groep consumenten, jong en oud, wordt geschaad. Onze gepensioneerden en werknemers maken zich zorgen over de waarde van hun pensioen en over eventuele nieuwe kortingen.” Volgens Van Popta moeten de boekhoudvoorschriften voor de fondsen worden herzien.

Vanaf dit jaar is de berekeningssystematiek van de dekkingsgraad gewijzigd. Tot voor kort gold de dekkingsgraad per 31 december van het betreffende jaar. In de nieuwe berekening gaat het om de gemiddelde dekkingsgraad over de afgelopen twaalf maanden. De Pensioenfederatie verwacht dat, mede als gevolg van de gewijzigde berekening, de dalende dekkingsgraden zich in 2015 zullen voortzetten.