Niemand betaalt zoveel voor z’n afval als wij

Deze maand valt de rekening voor de afvalstoffenheffing weer bij alle Rotterdammers in de bus. Deze heffing is de belasting die de gemeente rekent voor het ophalen en verwerken van huisvuil.

Het probleem is dat de rekening hier veel hoger is dan in de rest van Nederland. Van de vier grote steden heft Rotterdam de hoogste afvalbelasting.

1 Hoeveel betaalt de Rotterdammer dan wel niet? De rekening voor een eenpersoonshuishouden bedraagt 346,80 euro, voor een meerpersoonshuishouden is dat 359,70 euro. Wel is de rekening lager dan die van vorig jaar. Die bedroeg voor alle huishoudens 372,50 euro. Inwoners hadden al langer klachten over de hoogte én vonden het oneerlijk dat een gezin met vijf kinderen net zoveel betaalt als iemand die alleen woont. Tijdens de verkiezingen beloofden de partijen die nu in het stadsbestuur zitten – Leefbaar, D66 en CDA – om de tarieven te verlagen. Ook beloofden ze onderscheid te maken. Dat hebben ze gedaan, al kun je het verschil (12,90 euro) vrij mager noemen.

De reden waarom het verschil minimaal is, is ingewikkeld. Het zit als volgt: het stadsbestuur heeft 6,7 miljoen euro vrijgemaakt om de tariefsdaling mogelijk te maken. Die wordt betaald uit de opbrengst van een beperking van de kwijtschelding van de afvaltaks voor minima. Zij moeten vanaf dit jaar 30 procent van het tarief gaan betalen. Het vrijgekomen bedrag gebruikt het stadsbestuur om het meerpersoonstarief te verlagen met 12,50 euro en het eenpersoonstarief met 25 euro – een alleenstaande krijgt twee keer zoveel tariefsverlaging.

2 En wat betalen inwoners van andere steden? In Amsterdam kost de afvaltaks 240 euro voor een alleenstaande en 320 voor een meerpersoonshuishouden. In Utrecht is dat 203 voor een single en 240 voor een meerpersoonshuishouden. Den Haag heeft als enige van de vier grote steden een tarief voor een huishouden van drie of meer personen. Dat bedraagt 288 euro. Eén persoon betaalt er 234 euro en twee personen betalen samen 263 euro.

Vergeleken met de goedkoopste stad, Utrecht, betalen Rotterdamse gezinnen 50 procent méér (120 euro). Alleenstaanden betalen hier zelfs 71 procent (144 euro) meer.

3 Waarom is de heffing hier zo hoog? Er zijn twee duidelijk aanwijsbare oorzaken. De ene is dat de gemeente veel extra kosten bij de rekening optelt die tot 2010 uit de gemeentelijke kas betaald werden. Dit zijn kosten voor bijvoorbeeld het vegen van de straten, het draaiende houden van kringloopwinkels Piekfijn, stadswachten die moeten controleren of we ons afval wel in de containers gooien en kwijtschelding voor de minima.

De andere oorzaak is het contract dat de gemeente in 2005 heeft afgesloten met de AVR voor de verwerking van afval. De prijs van 100 euro per ton restafval was toen gunstig, maar ligt nu hoger dan de marktprijs. Die is namelijk sterk gedaald. En het contract loopt pas in 2030 af. In een brief aan de gemeenteraad schrijft verantwoordelijk wethouder Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam) dat huishoudens daardoor 28 euro meer betalen dan inwoners van andere gemeentes.

4 Rotterdam telt allerlei kostenposten op bij de afvalrekening. Is dat uitzonderlijk? Nee, andere gemeentes doen dat ook. Alleen de mate waarin Rotterdam dit doet, is groter. Daarbij is de bevolking van Rotterdam relatief arm. Daardoor zijn de kosten voor kwijtschelding hoog. Dit jaar verwacht de gemeente dat 53.000 van de 284.000 huishoudens kwijtschelding aanvragen omdat ze het niet kunnen betalen.

5Minima moeten voor het eerst een deel van de rekening betalen. Daalt de rekening van anderen daardoor?

Ja, een beetje. Vanaf dit jaar moeten de minima 30 procent van de rekening betalen. Dat komt neer op 104 euro voor een alleenstaande, en 108 euro voor een meerpersoonshuishouden. Daardoor daalt de rekening met gemiddeld 13 euro per huishouden ten opzichte van vorig jaar.

6 Doel is: een groter verschil tussen inkomen uit werk en inkomen uit uitkeringen. Vraag is: gaan minima ook meer werken door deze maatregel?

Nee, sommigen kunnen niet werken vanwege ziekte bijvoorbeeld. En niet alleen mensen die werkloos zijn vragen kwijtschelding aan. Ook gezinnen waarvan de kostwinner weinig verdient kunnen problemen hebben om de rekening te betalen. Zij werken dus al.

Op de mensen die de rekening niet kunnen betalen, heeft de maatregel dus ook geen effect. Van 21.200 Rotterdammers is de rekening „oninbaar”, schreef wethouder Visser (D66, Financiën) eind vorig jaar al aan de gemeenteraad. In totaal kost dat de gemeente 2,2 miljoen euro, die reeds verrekend is met het afvaltarief voor 2015.

Hoe effectief is de maatregel dan om minima de kwijtschelding te ontzeggen? „Politici die deze keuze maken, redeneren vooral vanuit hun eigen politieke principes”, zegt Corine Hoeben van het onderzoeksinstituut voor lokale lasten in Groningen, COELO. Een van die principes is dat zij vinden dat iedereen moet mee betalen aan gemeenschappelijke lasten.

7 Hebben alle gemeentes een kwijtscheldingsregeling? Ja, al verschillen de regelingen per gemeente. Dat komt ook omdat de afvalinzameling per gemeente verschilt. In sommige gemeentes betaal je een vast bedrag plus een bedrag per zak of geleegde kliko. In andere gemeentes betaal je alleen een vast bedrag.

Tot 2015 was er één gemeente die kwijtschelding afgeschaft had, namelijk Oirschot, blijkt uit onderzoek van het COELO. Sinds er een nieuw gemeentebestuur zit, is de kwijtschelding ook daar weer ingevoerd.

Een lagere rekening en eindelijk een verschil in kosten voor alleenstaanden en gezinnen. Goed nieuws dus, deze nieuwe aanpassingen, zo lijkt het. Maar het verschil met vorig jaar is minimaal – een gezin is 12,50 euro op jaarbasis goedkoper uit. Bovendien betalen álle Rotterdammers nog steeds veel meer dan in de rest van het land.

De meeste minima zijn ronduit slechter uit. Ze moeten opeens ruim 100 euro ophoesten. Een berg geld voor een relatief klein bergje afval.

    • Lucette Mascini