Klok tikt in het voordeel van Podemos

Nieuwe partij put inspiratie uit de zege van het Griekse Syriza; in peilingen is Podemos nu de grootste partij.

Podemos-leider Pablo Iglesias (rechts) eerder deze maand op een bijeenkomst van zijn partij in Sevilla. Foto Reuters

Tiktak, tiktak. Podemos gebruikt het geluid van een tikkende klok om aan te geven dat de tijd van de gevestigde orde in de Spaanse politiek bijna voorbij is.

De nieuwe politieke partij van leider Pablo Iglesias heeft in navolging van het Griekse Syriza in een jaar de politiek in Spanje opgeschud. Het tweepartijenstelsel, waarbij de conservatieve Partido Popular (PP) en de socialistische PSOE sinds de invoering van een democratische grondwet in 1978 afwisselend de dienst uitmaken, staat onder druk. Volgens peilingen zou Podemos op dit moment zelfs de grootste partij zijn. Zaterdag staat in Madrid ‘de mars van de verandering’ op het programma waarbij de partij wil laten zien hoe sterk ze is. „De tijd van hoop is begonnen. De angst is voorbij. Syriza en Podemos zullen overwinnen”, riep Iglesias in Valencia op de dag dat Alexis Tsipras de verkiezingen in Griekenland won.

De Spanjaarden volgen de ontwikkelingen in Griekenland op de voet. In een jaar waarin zowel regionale als nationale verkiezingen op de agenda staan, is de campagne al vroeg begonnen. Zowel premier Rajoy als diens uitdager Iglesias bracht in aanloop van de Griekse verkiezingen een bezoek aan Athene.

Rajoy probeerde de conservatieve premier Samaras twee weken voor de stembusgang steun te bieden met een onverwacht bezoek. „Dingen beloven die onmogelijk zijn heeft geen zin en leidt tot frustratie en problemen”, antwoordde Rajoy op de vraag wat hij van nieuwe politieke partijen als Syriza en Podemos vond. Vlak voor het eind van de campagne liet Iglesias zich samen met Tsipras zien op een podium in Athene. „Zowel Samaras als Rajoy behoort tot het verleden”, zei de 36-jarige Iglesias.

De overwinning van Syriza werd door Podemos als een eigen zege gevierd. Podemos – dat in navolging van de Amerikaanse president Barack Obama de slogan Si se puede! (Yes we can!) hanteert – spiegelt zich graag aan de grootste Griekse partij. Al benadrukte de partijleiding maandag op een persconferentie in Madrid dat er veel verschillen zijn tussen Griekenland en Spanje. „Wat de problemen van Spanje zijn? Het sociale drama en de ineenstorting van het democratische systeem”, oordeelde Iñigo Errejón, de nummer twee van Podemos.

In twaalf maanden is Podemos vanuit het niets uitgegroeid tot een factor van betekenis. De financiële crisis en tal van corruptieaffaires hebben een katalyserend effect gehad. Iglesias profileert zich met Podemos als een partij voor het gewone volk en zet zich af tegen de ‘oude politiek’. „We zijn niet links en niet rechts”, luidt de slogan van de partij. Iglesias betitelt zijn tegenstanders als la casta. De heersende kaste als grootste vijand van het volk. Podemos haalde vorig jaar bij de Europese verkiezingen met vijf zetels een eerste zege.

Het ontbreekt Podemos aan een agenda en een helder partijprogramma. Podemos betekent letterlijk ‘we kunnen’. Een slogan die overgenomen is van de indignados. Die ‘verontwaardigden’ kampeerden in mei 2011 enkele weken op de Puerta del Sol. De veelal jongere demonstranten zetten zich af tegen ‘de corrupte elite’, de banken en ‘de geboden uit Brussel’. Dat verzet verstomde langzaam. Podemos probeert de onvrede een politiek gezicht te geven met een boodschap van hoop die ook de oudere arbeidsklasse aanspreekt.

De afgelopen maanden sprak Iglesias voor menigtes in Barcelona, Sevilla en Valencia. Met opzwepende toespraken haalde hij keer op keer uit naar verschillende vijanden van zittende partijen. In Barcelona moest de naar een onafhankelijk Catalonië strevende CiU van Artur Mas het ontgelden, in Sevilla bekritiseerde hij de oppositiepartij PSOE en zondag bond Iglesias de strijd aan met Rajoy. Podemos zelf wordt in verschillende media serieus tegen het licht gehouden. Zo heeft dagblad El País vragen opgeworpen over het geld dat verschillende kopstukken hebben verdiend met advieswerk aan de Venezolaanse regering.

De regerende PP en de PSOE hebben Podemos aanvankelijk proberen dood te zwijgen. Maar die tactiek heeft niet gewerkt. Rajoy zet zich nu af tegen Podemos en waarschuwt de Spanjaarden niet mee te gaan met een politiek die volgens hem gelijkstaat aan „een Russische roulette”. Oppositiepartij PSOE van haar kant is vooral bezig met een interne strijd om de macht en heeft nauwelijks een antwoord op Podemos. Iglesias hoopt de socialisten weg te vagen en wil op eigen wijze invulling geven aan een tweepartijenstelsel. „Het volk heeft straks twee keuzes: Podemos of de Partido Popular. Wij gaan die strijd winnen. Het is slechts een kwestie van tijd”, riep Iglesias in Valencia naar zijn aanhang. „Tiktak, tiktak.”

    • Koen Greven