Hoor eens, dit ís geen faillissement

Vier vrouwen vechten hun ontslag aan wegens misbruik van regels bij de doorstart van Estro.

illustratie david gall

Duizend medewerkers verloren bij het faillissement van kinderopvangbedrijf Estro hun baan. Een sociaal plan was er niet. Dus geen ontslagvergoeding, geen hulp bij het vinden van een nieuwe baan, geen afscheidsreceptie. Want zo gaat dat in een faillissement.

Voor de rest van het bedrijf bleef veel hetzelfde. Estro maakte op dezelfde dag een doorstart, met dezelfde eigenaar en dezelfde bestuurders. Voor zo’n ‘flitsfaillissement’, vinden vakbond FNV en vier ontslagen werknemers, moeten dezelfde regels gelden als voor een overname – en dan mag een bedrijf zijn medewerkers niet zomaar ontslaan.

De FNV en de vier oud-werknemers dagen Smallsteps, het doorgestarte Estro, voor de rechter. Ze vinden dat het faillissement is misbruikt als „reorganisatiemiddel”. Hun dagvaarding is vandaag bezorgd. De eis: genoegdoening voor alle ontslagen werknemers die tot het faillissement werkten bij één van de doorgestarte locaties (Smallsteps nam de gezonde 250 van de in totaal 380 vestigingen over). De vakbond en de vier ontslagen vrouwen eisen dat Smallsteps hen weer in dienst neemt en ze financieel compenseert.

De spelregels

Het is een rechtszaak met potentieel grote gevolgen voor de omstreden ‘prepack’, een nieuwe faillissementsvorm waarbij faillissement en doorstart in stilte worden voorbereid. De prepack heeft nog geen wettelijke basis. Als het aan het kabinet ligt, wordt de prepack opgenomen in de wet, maar daar moet de Tweede Kamer nog over wel stemmen. Tijdens het Kamerdebat hierover, naar verwachting dit voorjaar, zal deze rechtszaak meespelen in het oordeel. Iets dat de zeer kritische FNV goed uitkomt.

Terug naar de zaak. Estro hield zich aan de spelregels die gelden voor een faillissement en ontsloeg dus alle 3.600 werknemers. Na de doorstart nam het nieuwe Smallsteps 2.600 van die werknemers in dienst. Voor een ‘gewone’ overname, buiten faillissement, gelden andere regels. Dan krijgt de koper alle werknemers er verplicht bij, want dan is er sprake van ‘overgang van onderneming’.

De vraag is dus: is het flitsfaillissement van Estro een doorstart of toch een ‘gewone’ overname?

De FNV en de vier oud-werknemers vinden het laatste. De prepack van Estro was namelijk „niet gericht op liquidatie maar op een doorstart”, zo schrijven de advocaten in de dagvaarding. Het faillissement was niet het „doel”, maar een „middel” om met zelfgekozen werknemers en zonder schulden door te starten. Met als „uiteindelijk doel” het „in het verleden geïnvesteerd vermogen alsnog terug te verdienen”.

De FNV en de vier ontslagen werknemers voeren aan dat de overname al vóór het faillissement rond was. Zo is Smallsteps al twee weken voor het faillissement van Estro opgericht. De topman van Estro, Jean-Pierre Bienfait, is ook al voor het faillissement aan de slag gegaan als bestuursvoorzitter van Smallsteps.

Zo ontving een ouder op de dag voor het faillissement een e-mail: de „door u afgegeven incassomachtiging reeds is overgedragen aan Smallsteps BV”. De e-mail is verstuurd door Bienfait „in de hoedanigheid van bestuursvoorzitter van Smallsteps”, schrijven de advocaten in de dagvaarding.

Deze e-mail bewijst volgens hen dat de overname door Smallsteps feitelijk al vóór het faillissement heeft plaatsgevonden. Dat betekent dat alle werknemers die bij de 250 gezonde vestigingen in dienst waren, niet ontslagen hadden mogen worden.

Smallsteps wil niet reageren, omdat „de procedure nog moet beginnen”.

Negatief advies

De FNV is niet de enige met zorgen over de positie van werknemers in een flitsfaillissement. De Orde van Advocaten gaf vorig jaar een negatief advies over het wetsvoorstel dat de prepack een wettelijke basis moet geven. De Orde vindt ook dat werknemers in een prepack automatisch moeten overgaan naar de nieuwe eigenaar. Want, staat in het advies, de afspraak over de verkoop komt „materieel tot stand vóór het faillissement” – hetzelfde argument dat de FNV gebruikt. De Orde wijst op het gevaar van „misbruik”: de prepack is een wel heel handige manier om van werknemers af te komen.

Het kabinet denkt juist dat de pre-pack goed is voor werknemers. Deze faillissementsvorm draagt bij aan het „zoveel mogelijk behouden” van de „in de onderneming aanwezige werkgelegenheid”, zo valt te lezen in de toelichting op het wetsvoorstel.

Zonder prepack, is de redenering van het kabinet, is de kans groter dat een bedrijf na faillissement helemaal verdwijnt. Als dat gebeurt, zijn álle werknemers hun baan kwijt. De prepack beperkt de chaos na een faillissement en vergroot de kans op een succesvolle doorstart. Dat is dus in het belang van het personeel, meent het kabinet.

Maar daar hebben de Estro-werknemers die niet van de doorstart profiteerden niks aan. De vier vrouwen die de rechtszaak aanspannen voelen zich aan de kant gezet. Ze willen hun baan terug, of compensatie. Deze dagvaarding is de eerste stap. Op een uitspraak moeten ze waarschijnlijk nog ten minste tot na de zomer wachten.

    • Teri van der Heijden