Een FW de Klerk Boulevard, moet kunnen

Volgende maand viert Zuid-Afrika dat Nelson Mandela in 1990 de gevangenis verliet. Zijn vrijlating werd aangekondigd door apartheidspresident F.W. de Klerk. Die wordt nu voor zijn bijdrage aan de democratisering geëerd met een naar hem venoemde ‘rylaan’.

Wegbewijzering in Kaapstad. De gemeenteraad besloot woensdag de vijf kilometer lange Table Bay Boulevard te herdopen in FW de Klerk Boulevard. foto Thinkstock

Voor Nelson Mandela op 11 februari 1990 de Victor Verster-gevangenis in Kaapstad uit liep, gebalde vuist in de lucht, was er de speech van die andere man, die spoedig in de schaduw verdween van zijn ex-gevangene. Het was Frederik Willem de Klerk, die negen dagen eerder die vrijlating aankondigde, samen met het opheffen van het verbod op Mandela’s partij, het ANC, en andere zwarte bevrijdingsbewegingen.

Nu, 25 jaar later, eert Kaapstad de 79-jarige De Klerk met een straatnaam. In een tumultueuze zitting besloot de gemeenteraad woensdagavond de vijf kilometer lange Table Bay Boulevard te herdopen in FW de Klerk Boulevard, FW de Klerk-rylaan in het Afrikaans. Ondanks grote weerstand.

„De Klerk heeft bloed aan zijn handen”, zegt Tony Ehrenreich, ANC-voorman in de West-Kaap, de enige Zuid-Afrikaanse provincie waar het ANC niet regeert. „Ze mogen van mij een zijstraatje in Constantia naar hem noemen”, zegt hij smalend. „Daar wonen de mensen die hij werkelijk vertegenwoordigt.” Constantia is een van de duurste buitenwijken van de stad, bekend om zijn wijnboerderijen en gegoede blanke burgerij.

Die woorden over het bloed aan De Klerks handen komen van Mandela zelf. Hij sprak ze uit vlak voordat ze in 1993 samen de Nobelprijs ophaalden in Oslo. Hij zei het direct nadat De Klerk had toegegeven de opdracht te hebben gegeven tot een aanval van speciale eenheden op zwarte activisten waarbij vijf doden vielen. De jaren na de vrijlating van Mandela werden de bloedigste in de geschiedenis van Zuid-Afrika, onder regie van De Klerk.

Vernieuwer of apartheidspresident?

„De stad ontving een voorstel van 27 prominente inwoners, onder wie emeritus aartsbisschop Desmond Tutu, om Table Bay Boulevard naar De Klerk te noemen”, zegt Brett Herron, voorzitter van de raadscommissie die over de straatnamen in Kaapstad gaat. „De reden daarvoor is zijn bijdrage aan de democratisering van dit land, en de leiderschapsrol die hij speelde binnen de partij die zich decennia verzette tegen echte democratie.”

De naam van De Klerk roept nog meer gemengde gevoelens op. Moet hij geroemd worden als de man die een andere weg insloeg en uiteindelijk het licht uitdeed na 44 jaar Nasionale Party en Afrikaner dominantie van Zuid-Afrika? Of blijft hij de laatste apartheidspresident? „Hij was niet de bevrijder. Hij stond onder druk van de internationale gemeenschap om zijn koers te veranderen. Hij was niet eens een van de verlichte figuren binnen de partij”, zegt ANC-voorman Ehrenreich.

Lawine aan klachten over racisme

Tien jaar geleden probeerde het gemeentebestuur ook al eens een straat naar De Klerk te noemen. Ook toen stuitte het op groot verzet onder aanhangers van het ANC, die terecht werden gewezen door Mandela. „Koppige jochies”, noemde Mandela zijn partijgenoten toen.

Nu is Mandela dood en voert het verzet van het ANC de boventoon. De voormalig woordvoerder van Mandela, de Afrikaner Zelda La Grange, mengde zich ook in het debat. „Ja, De Klerk was de laatste apartheidspresident en stond onder druk. Maar had hij dat niet gedaan, dan was het uitgelopen op een burgeroorlog.” Onder de hashtag #Zeldadoesntevenknow volgde een lawine aan klachten over racisme op sociale media. Dat het Kaapse gemeentehuis nog altijd is gevestigd aan de DF Malanstraat, genoemd naar een van de halsstarrigste apartheidspremiers uit de geschiedenis, laat de meeste Kapenaren echter koud.

    • Bram Vermeulen